Tragedia Górnośląska 1945. Dramat tysięcy mieszkańców Górnego Śląska

Koniec II wojny światowej dla Górnoślązaków nie oznaczał końca dramatu, jaki przeżyli w 1945 roku. Wprost przeciwnie - stał się wstępem do bezprecedensowych w kontekście historii lokalnej ciągu wydarzeń określanych obecnie mianem Tragedii Górnośląskiej. W ostatnią niedzielę stycznia w województwie śląskim obchodzony jest Dzień Pamięci o Tragedii Górnośląskiej 1945 roku. Wydarzenie to ma na celu upamiętnienie mieszkańców Śląska, którzy zostali zamordowani, wywiezieni do ZSRR, osadzeni w obozach i więzieniach przez władze komunistyczne.

W kolejną rocznicę upamiętniającą ofiary Tragedii Górnośląskiej w niedzielę, 25 stycznia władze miasta reprezentowane przez Sekretarza Miasta Mirosława Luksa, a także przedstawiciele m.in. wojewody śląskiego, Policji, Straży Pożarnej, Straży Miejskiej, senator RP Halina Bieda, uczniowie oraz nauczyciele i mieszkańcy Bytomia złożyli kwiaty pod pomnikiem ofiar Tragedii Górnośląskiej na skwerze Ofiar Tragedii Górnośląskiej i Tragedii Miechowickiej w Bytomiu-Miechowicach. Pod pomnikiem uroczystą wartę honorową pełnili harcerze ze Związku Harcerstwa Polskiego Hufiec w Bytomiu.

Przypomnijmy, że odsłonięty w 2015 roku pomnik upamiętniający ofiary Tragedii Górnośląskiej to rzeźba przedstawiająca Górnoślązaków w popularnym „krowioku”, czyli wagonie, którym tysiące mieszkańców naszego regionu wywożono w głąb Związku Radzieckiego, gdzie pracowali w tamtejszych kopalniach, hutach, fabrykach i obozach.

Upamiętnili ofiary Tragedii Górnośląskiej w Suchej Górze

W niedzielę, 25 stycznia mieszkańcy Suchej Góry oraz zastępca prezydenta Bytomia Michał Bieda upamiętnili ofiary Tragedii Górnośląskiej, składając kwiaty pod tablicą ofiar II wojny światowej, która znajduje się na cmentarzu parafialnym przy ul. 9 Maja w Bytomiu - Suchej Górze.

Upamiętnili ofiary Tragedii Górnośląskiej w Suchej Górze (3)

5

Upamiętnili ofiary Tragedii Górnośląskiej w Suchej Górze

Jedno z najtragiczniejszych wydarzeń w historii Górnego Śląska

Górny Śląsk, a zwłaszcza Bytom z uwagi na liczne zakłady przemysłowe stanowił podczas wojny strategiczne ogniwo gospodarki wojennej III Rzeszy. Przy poszczególnych zakładach pracy dla pracowników przymusowych tworzono sieć obozów, w których osadzono jeńców wojennych oraz ludność cywilną, w głównej mierze ze wschodu. Kiedy front, w pierwszych miesiącach 1945 roku, zaczął się przesuwać w głąb Rzeszy, przyzakładowe obozy opustoszały. Nie na długo jednak. W miarę, jak na Śląsku władzę zaczęła obejmować administracja sowiecka obozy ponownie się zapełniły. Władze sowieckie dla których najważniejsza była siła robocza, nie przejmując się ograniczeniami wiekowymi, nakazywały w wielu miastach górnośląskich - należących przed wybuchem II wojny światowej do Niemiec - stawiać się mężczyznom w określonych miejscach, skąd jak się okazało mieli być deportowani w głąb ZSRR. Niczym nie świadomi Górnoślązacy, przekonani, że zostali wezwani do prac porządkowych, oczekiwali na transport do pracy w Zagłębiu Donbasu, na Syberii czy Kazachstanie. Symbolem tych wywózek do dziś są bydlęce wagony zwane „krowiokami”.

Tragedia Górnośląska 1945. Dramat tysięcy mieszkańców Górnego Śląska - składanie kwiatów pod pomnikiem Tragedii Górnośląskiej w Miechowicach (1)

14

Tragedia Górnośląska 1945. Dramat tysięcy mieszkańców Górnego Śląska - bytomianie pamiętali

Ten zorganizowany na masową skalę proceder prowadzony przez władze sowieckie spowodował, że do pracy przymusowej wywożono zarówno osoby współpracujące podczas wojny z okupantem hitlerowskim, ale także uczestników powstań śląskich, żołnierzy wojska polskiego biorących udział w kampanii wrześniowej w 1939 roku oraz działaczy podziemia antyhitlerowskiego. To jednoznacznie wskazywało na fakt, że o deportacji nie przesądzała ewentualna wina, lecz liczba rąk do pracy, które tak bardzo były potrzebne przemysłowi radzieckiemu po zakończeniu wojny.

Wywózka mężczyzn, a zwłaszcza górników miała w sobie jeszcze jeden tragiczny wątek, a były nimi społeczne konsekwencje deportacji. Uderzyły one zdecydowanie w tradycyjny model śląskiej rodziny, gdzie ojciec pracował, zaś matka zajmowała się domem i wychowaniem dzieci. Deportacje górników w głąb Związku Radzieckiego to nie tylko cierpienie śląskich rodzin spowodowane rozłąką, ale także doprowadzenie wielu górniczych rodzin na skraj nędzy. Brak jedynego żywiciela w rodzinie zmuszał wiele kobiet do podjęcia pracy lub starania się o pomoc finansową do władz lokalnych, które ze względu na brak środków finansowych nie wszystkim mogły pomóc. Nędza, brak żywności, ciepłej odzieży prowadziła do wzrostu umieralności głównie wśród dzieci. Dla wielu śląskich kobiet utrata męża, ojca, a w konsekwencji także własnych dzieci była traumą, która zapadła w pamięci do końca życia.

Aż do 1989 roku temat wywózek nieobecny był w mediach i w opracowaniach naukowych. Ale przetrwał w społecznej pamięci. Dopiero upadek systemu komunistycznego umożliwił publiczne wyrażenie krzywdy, jaka spotkała dziesiątki tysięcy Górnoślązaków. Mimo próby ukrycia faktów przez kilkadziesiąt lat, pozostały wspomnienia ludzi, którzy przeżyli koszmar wywózek w 1945 roku. Powrót do tragicznych wspomnień wywoływało ból i cierpienie, a mimo to ze szczegółami opowiadali o tym, nie tylko co przeżyli w trakcie walk o Górny Śląsk, ale głównie o zbrodniach, które towarzyszyły wkraczającym sowietom do śląskich miast i wsi oraz trwających wywózkach w głąb ZSRR. Ich relacje nagrane i spisane, a później odtwarzane umożliwiły powstanie wielu artykułów, książek, a także filmów dokumentalnych, w których poznaliśmy prawdę o sowieckiej zbrodni, skrywanej przez kilkadziesiąt lat.