Promieniowanie rentgenowskie pomoże odkryć nieznaną historię Bytomia

Choć prace wykopaliskowe wokół kościoła św. Wojciecha w Bytomiu już się zakończyły, archeolodzy wciąż odkrywają jego tajemnice. Zakupiony przez Muzeum Górnośląskie sprzęt, rzuca nowe światło na średniowieczną historię miasta. Dzięki przenośnemu spektrometrowi, możliwe są szybkie i bezinwazyjne analizy zabytków znalezionych podczas badań. Promienie rentgenowskie prześwietlają znalezione podczas wykopalisk cenne dla dziejów miasta eksponaty. Precyzyjny opis pierwiastków z których zostały wykonane artefakty, pozwala ustalić datę ich pochodzenia. To z kolei otwiera drzwi do kolejnych badań, które pomogą lepiej poznać życie codzienne, rzemiosło i kontakty handlowe dawnych mieszkańców Bytomia. Historia nabiera tu nowego blasku — dosłownie i w przenośni.

Co udało się odkryć podczas wykopalisk?

Przypomnijmy, jakie artefakty udało się znaleźć podczas prac wykopaliskowych, prowadzonych przez archeologów z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu:

• barwne kafle piecowe, w tym wyjątkowy egzemplarz ze św. Jerzym i smokiem, datowany na początek XVI wieku
• srebrne monety i metalowe okucia ksiąg, w tym dwa bogato zdobione fragmenty z wysoką zawartością cynku — być może jedne z pierwszych prób produkcji mosiądzu na Śląsku.

Dużym zaskoczeniem, już na wstępnym etapie opracowania materiałów z badań przy kościele, było odkrycie dwóch wspomnianych fragmentów okuć księgi. Bogato zdobione przedmioty, dekorowane motywami roślinnymi, a w przypadku zapięcia – także gotyckim napisem, zwróciły uwagę specjalistów znaczną zawartością cynku, sięgającą około 13%. 

- Wynik ten pozwala przypuszczać, że mamy tu do czynienia z jednymi z pierwszych prób wytwarzania mosiądzu na tym terenie lub też z importem przedmiotów z Niemiec, gdzie – między innymi w Kolonii – rozwijała się wówczas produkcja tego typu wyrobów - mówi Ewelina Imiołczyk z Działu Archeologii MGB. Zabytki te można datować na przełom XV i XVI wieku i wiązać z wysokim poziomem rzemiosła metalowego w tym okresie.

Zakupiony przez muzeum przenośny spektrometr XRF umożliwia szybkie i nieniszczące analizy składu pierwiastkowego zabytków archeologicznych, co ma kluczowe znaczenie dla ich właściwego rozpoznania, dokumentacji i konserwacji. 

- Zakup urządzenia znacząco poszerza możliwości badawcze pracowni, szczególnie w kontekście trwających prac gabinetowych i laboratoryjnych nad zabytkami archeologicznymi odkrytymi podczas badań przy kościele św. Wojciecha w Bytomiu – mówi Małgorzata Kapczyńska z Pracowni Konserwacji Zabytków Archeologicznych.

Wśród całego zespołu fragmentów ceramiki pozyskanych w trakcie badań szczególną uwagę zwracają barwne fragmenty kafli piecowych, a zwłaszcza egzemplarz przedstawiający św. Jerzego walczącego ze smokiem. Analiza tego zabytku wykazała, że został on pokryty glazurą ołowiową w kolorze miodowo-zielonym, co pozwala datować go na początek XVI wieku. Bezpośrednią analogię dla omawianego kafla stanowi zespół podobnych zabytków odkryty na zamku w Chudowie.

- Zastosowanie spektrometru umożliwiło również identyfikację pierwiastków metali zawartych w analizowanych obiektach, w szczególności w bogatym zbiorze numizmatów, które w większości okazały się wykonane ze srebra – dodaje Małgorzata Kapczyńska.

Promieniowanie rentgenowskie pomoże odkryć nieznaną historię Bytomia (1)

12

Promieniowanie rentgenowskie pomoże odkryć nieznaną historię Bytomia

Cenne świadectwa wysokiego poziomu rzemiosła

Dotychczasowe wyniki analiz stanowią jedynie wstęp do dalszych, pogłębionych badań nad materiałami pozyskanymi w trakcie prac przy kościele św. Wojciecha w Bytomiu. Uzyskane wyniki potwierdzają, że badany obiekt i jego najbliższe otoczenie kryją w sobie cenne świadectwa wysokiego poziomu rzemiosła artystycznego i metalurgicznego przełomu XV i XVI wieku. 

- Odkrycia te otwierają nowe perspektywy badawcze, a dalsze analizy z pewnością dostarczą kolejnych informacji o życiu codziennym, kontaktach gospodarczych oraz tradycjach artystycznych Bytomia i regionu w dawnych czasach – uzupełnia Ewelina Imiołczyk. 

Prace gabinetowe i laboratoryjne zabytków archeologicznych pozyskanych w trakcie badań są możliwe dzięki zakupowi zrealizowanemu w ramach dofinansowania z programu rządowego „Wspieranie działań muzealnych” ze środków Funduszy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dzięki tym środkom Pracownia Konserwacji Zabytków Archeologicznych przy Muzeum Górnośląskim w Bytomiu wzbogaciła się o nowoczesny przenośny spektrometr fluorescencji rentgenowskiej (XRF). Urządzenie będzie także wykorzystywane w Dziale Konserwacji Sztuki MGB.