Poznaj historię bytomskich kapliczek i przydrożnych krzyży

Stoją przy skrzyżowaniach dróg, upamiętniają ważne wydarzenia historyczne i stanowią punkty orientacyjne. Kapliczki i przydrożne krzyże w Bytomiu doczekały się inwentaryzacji. Dzięki Bytomiance Alicji Kowalskiej i projektowi „Przy drodze. Kapliczki Bytomia” krzyże i kapliczki można również zobaczyć w Internecie w formie interaktywnych modeli 3D. Projekt powstał w ramach stypendium Prezydenta Bytomia z zakresu twórczości artystycznej i upowszechniania kultury na 2025 rok.

– Stojące przy drogach, ukryte pośród miejskiej infrastruktury bytomskie kapliczki są niemym świadkiem zmian, jakie zachodzą w mieście. Część z nich ma nie tylko bogatą historię, ale to również dzieła sztuki ludowej, inne zaś posiadają piękne zdobienia – mówi Alicja Kowalska, pomysłodawczyni i autorka projektu. – Zainteresowanie kapliczkami sięga jeszcze moich czasów studenckich, jednak fachowo zaczęłam zajmować się tym tematem, realizując inwentaryzację kapliczek i krzyży przydrożnych na potrzeby planowanej drogi ekspresowej. Gdy w 2023 roku przeprowadziłam się do Bytomia dostrzegłam ogromną różnorodność kapliczek w tym mieście i postanowiłam przyjrzeć się im bliżej – podkreśla autorka projektu.

Żmudna praca przyniosła efekty

Dokładna inwentaryzacja, sfotografowanie, stworzenie interaktywnych modeli 3D oraz opisanie 62 bytomskich kapliczek i przydrożnych krzyży zajęło bytomiance blisko rok. Nie była to łatwa praca. Alicja Kowalska sięgnęła po archiwalne dane. Odwiedziła i sfotografowała wszystkie miejsca, w których znajdują się kapliczki i krzyże przydrożne, ale również przeprowadziła wiele rozmów z mieszkańcami Bytomia, którzy podzielili się swoją wiedzą na ich temat.

– Aby zrealizować projekt zbierałam informacje z serwisu Bytomskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej, Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Bytomia – mówi Alicja Kowalska. Najwięcej pracy poświęciłam na zlokalizowanie kapliczek i krzyży, a także sfotografowanie i stworzenie modeli 3D, bowiem musiałam dostosować metodykę pracy z modelami do specyfiki obiektów, które charakteryzują się niejednokrotnie trudną dostępnością – dodaje autorka projektu.

Zrealizowany po blisko rocznej pracy projekt „Przy drodze. Kapliczki Bytomia” uwzględnia nie tylko ich dokładny opis, charakterystykę, ale także historię obiektu, dokumentację fotograficzną i model 3D. Autorka projektu - przeprowadzała także wywiady z mieszkańcami Bytomia, dzięki czemu wzbogaciła swoją pracę o relacje bytomian, którzy opowiadają o znaczeniu i historii lokalnej kapliczek i przydrożnych krzyży w dzielnicach naszego miasta.

Poznaj historię bytomskich kapliczek i przydrożnych krzyży (1)

6

Poznaj historię bytomskich kapliczek i przydrożnych krzyży

Prezentacja 62 kapliczek z ośmiu dzielnic Bytomia

Na stronie internetowej www.przydrodze.art możemy poznać historię oraz zobaczyć 15 modeli 3D kapliczek i przydrożnych krzyży w Śródmieściu, Rozbarku, Łagiewnikach, Szombierkach, Miechowicach, Stroszku, Suchej Górze oraz Stolarzowicach. W sumie autorka projektu zaprezentowała historię 62 obiektów, z czego najwięcej opisanych zostało w Suchej Górze – 17, i Śródmieściu - 12 oraz Stolarzowicach – 7 obiektów. Wśród nich są m.in. kapliczki i przydrożne krzyże przy ulicach Matejki 1 i Chorzowskiej 12 w Rozbarku, św. Cyryla i Metodego oraz Armii Krajowej 13 w Łagiewnikach, Frycza Modrzewskiego 2 i Zabrzańskiej 74 w Szombierkach, Frenzla 42 i Drobczyka w Miechowicach, a także Ceglanej 33 w Stroszku-Dąbrowie Miejskiej.

Najwięcej skatalogowanych kapliczek i krzyży przydrożnych w ramach projektu znajduje się w Stolarzowicach, w tym m.in.: przy ulicach: Żołnierskiej 105, Placu Jana, Zgrzebnioka 1a i Żołnierskiej 50, Śródmieściu, przy ulicach: Krakowskiej 28, Piłsudskiego 25, Wrocławskiej 13 oraz w Suchej Górze – przy ulicach: Kardynała Stefana Wyszyńskiego 19, Niepodległości, Strzelców Bytomskich 280 oraz Prywatnej 1.

Przydrożne kapliczki. Miejsca kultu, zabytki i punkty orientacyjne

Kapliczki i przydrożne krzyże powstawały głównie jako wotum wdzięczności za otrzymane łaski lub jak prośba o ochronę. Były też bardzo często elementem upamiętniającym ważne wydarzenia w mieście lub związane z odbywającymi się uroczystościami. Ponadto kapliczki oraz krzyże przydrożne ustawiane były w mieście celem sprawowania czynności religijnych.

Wiele bytomskich kapliczek oraz przydrożnych krzyży charakteryzuje się stylem typowym dla sztuki ludowej, posiada piękne zdobienia oraz wpisanych jest do Gminnej Ewidencji Zabytków, dzięki czemu podlegają ochronie konserwatorskiej, a ich renowacją zajmują się specjalistyczne firmy. Tak jest m.in. w przypadku kapliczki na skwerze przy ul. Tuwima/Chorzowskiej 12 ufundowanej przez Theresie i Carla Schateler w 1863 roku, która przechodzi kompleksową renowację w specjalistycznej pracowni pod nadzorem Miejskiego Konserwatora Zabytków.

Zachęcamy do odwiedzenia strony www.przydrodze.art