Choose language:

Witamy na stronach internetowych miasta Bytom
13 grudnia 2017, Łucja, Otylia, Eugeniusz

Mapa miasta Kontakt Dla mediów Druki Związek Subregionu Centralnego

Rzeźba górnika stanęła obok Teatru Tańca i Ruchu Rozbark

Przez kilkadziesiąt lat była częścią krajobrazu byłej KWK „Centrum” w Bytomiu. Teraz stanęła w sąsiedztwie dawnej Cechowni KWK „Rozbark”, gdzie od kilku lat funkcjonuje Bytomski Teatr Tańca i Ruchu Rozbark. Mowa o rzeźbie górnika autorstwa Waltera Tuckermanna.

Podziemny schron w Bytomiu - Miechowicach

 

Muzeum Górnośląskie w Bytomiu

Ponad stuletnia historia Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, jak również jego okazałe zbiory to najlepsza wizytówka dla instytucji, która od lat gromadzi i udostępnia zwiedzającym eksponaty archeologiczne, etnograficzne, przyrodnicze, dokumenty historyczne oraz wysokiej rangi dzieła sztuki.

Artykuły Historyczne - Tomasz Sanecki


Stowarzyszenie Pro Fortalicium

Główną działalnością organizacji "Pro Fortalicium" jest ratowanie obiektów fortecznych, wydawanie publikacji, organizacja imprez masowych, lekcji historii i grup rekonstrukcji historycznej.

Cyfrowa Biblioteka Architektury

Cyfrowa Biblioteka Bytomskiej Architektury to największa internetowa baza wiedzy o bytomskiej architekturze powstałej przed 1945 rokiem.

Fundacja Historii Kobiet im. Marii Renardowej

Fundacja Historii Kobiet im. Marii Renardowej rozpoczęła swoją działalność 1 stycznia 2012 roku. Celem Fundacji jest działalność naukowa, oświatowa, edukacyjna i kulturalna.

Galeria Motoryzacji i Techniki

Zabytkowe samochody to namacalna historia zamknięta w metalowej konstrukcji. Nie jest nowością, że to właśnie Bytom od lat dostarcza wrażeń miłośnikom pojazdów zabytkowych. Zobacz więcej

Kalendarium

365 wydarzeń z dziejów Bytomia, na każdy dzień roku, autorstwa Tomasza Śmiałka


STYCZEŃ

 

1.01 – w roku 1927 do Bytomia został przyłączony (stanowiący wcześniej niezależną gminę) Rozbark, z ponad 24 tysiącami mieszkańców i ponad tysiącem hektarów powierzchni.

 

2.01 – w roku 1946 zmarł pastor bytomskiej parafii ewangelickiej  - Fedor Heidenreich. Przed śmiercią spędził kilka miesięcy w zorganizowanym przez władze komunistyczne obozie w okolicach szybu „Barbara” kopalni „Rozbark” (przy obecnej ul. Kędzierzyńskiej).

 

3.01 – w roku 1835 urodził się ks. Heinrich Marx – w latach 1871-1892 proboszcz parafii Krzyża Świętego  w Miechowicach, następnie kanonik wrocławski i od 1900 wrocławski biskup pomocniczy.

 

4.01 – w roku 1920 z inicjatywy Polskiego Komitetu Plebiscytowego założono w Bytomiu Towarzystwo Sportowe „Polonia”, którego pierwszym prezesem został inż. Edmund Grabianowski. Ze względu na sytuację polityczną (powstania śląskie, plebiscyt) oraz zmiany graniczne Towarzystwo funkcjonowało jedynie przez dwa lata. „Polonię” reaktywowano dopiero w maju 1945 roku.

 

5.01 – w roku 1659 w „stanie rozpaczy” popełnił samobójstwo Jan Gniastko – bytomski patrycjusz, pełniący w połowie lat pięćdziesiątych XVII wieku funkcję burmistrza Bytomia. Syn ówczesnego pana Bytomia - Georg Friedrich Henckel von Donnersmarck nakazał by jego zwłoki pochował kat bez obecności duchownego.

 

6.01 – w roku 1656 ówczesny właściciel Bytomia, hrabia Georg Friedrich Henkel von Donnersmarck zezwolił zatrzymać się w mieście i zagwarantował bezpieczeństwo wszystkim Żydom uciekającym z Królestwa Polskiego przed potopem szwedzkim.

 

7.01 – w roku 1732 hrabia Lazarus Henckel von Donnersmarck podarował Izraelowi Böhm teren na wałach miejskich Bytomia (w rejonie obecnej ul. Piastów Bytomskich) z przeznaczeniem na cmentarz żydowski. W latach sześćdziesiątych XX wieku cmentarz z polecenia ówczesnych władz zlikwidowano. Z uratowanych macew na nowym cmentarzu żydowskim przy ul. Piekarskiej w 1992 roku ustawiono „Ścianę pamięci”.

 

8.01 – w roku 1842 urodził się ks. Reinhold Schirmeisen – duchowny, który cały okres swego kapłaństwa spędził w Bytomiu. Najpierw, od 1866 roku przez 20 lat był wikarym w parafii Wniebowzięcia NMP, a następne 26 lat przepracował jako proboszcz parafii Trójcy Świętej. Był człowiekiem skromnym i przywiązanym do swych parafian – w 1907 roku odrzucił niecodzienną ofertę awansu – mógł objąć stanowisko arcybiskupa poznańskiego.

 

9.01 – w 1289 roku bytomski książę Kazimierz jako pierwszy z Piastów śląskich złożył hołd lenny królowi Czech – Wacławowi II, poddając mu swoje księstwo i przyrzekając wierność.

 

10.01 – W roku 1698 kapelmistrzem katedry wawelskiej został urodzony ok. 1665 roku w Rozbarku najwybitniejszy polski kompozytor okresu baroku – Grzegorz Gerwazy Gorczycki.

 

11.01 – w roku 1919 w Katowicach powstała Główny Komitet Wykonawczy Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska z  Józefem Grzegorzkiem na czele. W następnym miesiącu dowództwo POW zostało przeniesione do Bytomia, który do końca konfliktu polsko – niemieckiego o Górny Śląsk pozostał głównym polskim ośrodkiem decyzyjnym.

 

12.01 – w roku 1290 książę Kazimierz, mimo iż rządził dzielnicą bytomsko-kozielską od 1281, po raz pierwszy w wystawionym przez siebie dokumencie, wskazał Bytom jako miejsce jego wydania. Pozwala to sądzić, że nie od razu obrał Bytom za stolicę swojego księstwa.

 

13.01 – w roku 1839 zmarł w Bytomiu ks. Stefan Nawrat – przez 44 lata proboszcz parafii Mariackiej w Bytomiu. Padł ofiarą epidemii cholery, udzielając posługi kapłańskiej chorym parafianom. Był ostatnim premonstratensem w Bytomiu, bo w 1810 roku władze pruskie dokonały kasaty klasztoru na Ołbinie we Wrocławiu. Klasztor ten od XII wieku obsadzał prepozyturę św. Małgorzaty, a od początku XV wieku probostwo kościoła Wniebowzięcia NMP.

 

14.01 – w roku 1903 Michał Wolski, farmaceuta i znany polski działacz społeczno – narodowy, uruchomił w Bytomiu przy Rynku drogerię (czyli ówczesne połączenie apteki ze sklepem perfumeryjnym) o nazwie „Drogeryja św. Barbary”.

 

15.01 – w roku 1920 zmarł ks. Jan Kuboth – proboszcz parafii Krzyża Świętego w Miechowicach w latach 1892-1918. Znany był przede wszystkim jako budowniczy nowych obiektów sakralnych: domów sióstr zakonnych i kościołów w Miechowicach, Bobrku i Karbiu.

 

16.01 – w roku 1910 otwarto w Bytomiu przy ul Krakowskiej jedną z pierwszych w mieście stałych sal kinowych – „Welt Kino”.

 

17.01 – w roku 1477 Jan z Žerotina, szlachcic z Moraw otrzymał Bytom i okolice w zastaw za pożyczkę 8 tysięcy guldenów. Jan był wierzycielem króla Węgier Macieja Korwina, który zajął w tym czasie Śląsk, walcząc z Jagiellonami o czeski tron. 21 lat później Jan z Žerotina odsprzedał Bytom ostatniemu Piastowi górnośląskiemu – Janowi II Dobremu.

 

18.01 – w roku 1968 zmarł w Bytomiu Karol Jochymczyk wieloletni pracownik kopalni „Grafin Johanna” w Bobrku, powstaniec śląski. Po podziale Górnego Śląska zwany był w Bobrku „polskim królem”, kierował bowiem polskimi organizacjami i doprowadził do powstania w Bobrku polskiej szkoły mniejszościowej.

 

19.01 – w roku 1862 o godzinie 19.00 uruchomiono w Bytomiu pierwsze uliczne latarnie gazowe. W następnych miesiącach stawiano kolejne - rok później było ich w mieście 117. Paliwo dostarczała im gazownia, wybudowana w tym czasie przy obecnej ul. Korfantego w miejscu dzisiejszego pawilonu obsługi klientów zakładu gazowniczego.

 

20.01 – w roku 1946 siedzibą Państwowego I Gimnazjum i Liceum Męskiego (dzisiejsze I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Smolenia) w Bytomiu stał się nowoczesny, choć wówczas zdewastowany przez Armię Radziecką, gmach szkolny po niemieckim Gimnazjum Realnym przy ul. Strzelców Bytomskich (wówczas ul. Poznańska).

 

21.01 – w roku 1945 w Stolarzowicach po torturach, został zamordowany przez sowieckich żołnierzy, pochodzący z Szarleja, wikary miechowickiej parafii Bożego Ciała ks. Jan Frenzel.

 

22.01 – w roku 2007 utworzony został w Bytomiu z siedzibą przy pl. Słowiańskim nowy Klub Koszykarski „Bytom”. Prezesem klubu został były reprezentant Polski, trenujący kiedyś w „Stali” Bobrek – Mariusz Bacik.

 

23.01 – w roku 1939 zakończyły się, trwające kilka dni, ratunkowe badania archeologów z niemieckiego Górnośląskiego Muzeum Krajowego w Bytomiu, prowadzone w miejscu rozbieranych wtedy ruin synagogi na dzisiejszym pl. Grunwaldzkim. Ich wyniki razem z efektami prac polskich archeologów z września 2004 roku oraz analiza dokumentów archiwalnych, pozwalają domyślać się, że bytomski zamek książęcy z XIII wieku znajdował się tamtym rejonie.

 

24.01 – w roku 1688 urodził się w Bytomiu hrabia Karl Joseph Erdmann Henckel von Donnersmarck – 2.wolny pan stanowy Bytomia. Popadał wielokrotnie w konflikty z bytomianami, bo traktował miasto jako swą własność. Wzorem ojca – hrabiego Leo Ferdinanda – rezydował w bytomskim ratuszu, w którym ku zgrozie mieszczan hodował dzikie zwierzęta.

 

25.01 – w roku 1458 król Kazimierz Jagiellończyk przybył do Bytomia w celu negocjacji warunków ugody z księciem oświęcimskim – Januszem Piastem. Porozumienie dotyczyło wypłaty zaległego żołdu za udział wojsk Janusza w toczącej się w tym czasie wojnie trzynastoletniej.

 

26.01 – w roku 1369, po wymarciu bytomskiej linii Piastów, Bytom został podzielony pomiędzy księcia Konrada Oleśnickiego (któremu przypadła drogą losowania północna część miasta) i  Przemysława Cieszyńskiego (część południowa). Podział Bytomia trwał 90 lat, do lipca 1459 roku.

 

27.01 – w ten dzień co roku od początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku do wybuchu I wojny światowej na Moltkeplatz (obecnie pl. Jana III Sobieskiego) z okazji urodzin cesarza Niemiec Wilhelma II odbywały się uroczyste parady wojsk bytomskiego garnizonu.

 

28.01 – w roku 1992 uchwałą Rady Miejskiej miasta Bytomia powstał jako gminna instytucja kultury - Śląski Teatr Tańca. Teatr, założony i od początku kierowany przez tancerza i choreografa Jacka Łumińskiego, jest dzisiaj uznanym animatorem międzynarodowej działalności artystycznej i edukacyjnej.

 

29.01 – w roku 2006 w ramach obchodów Światowego Dnia Chorych na Trąd w Bytomiu odbył się koncert charytatywny na rzecz ośrodka trędowatych Jeevodaya w Indiach z udziałem znanej wokalistki mieszkającej w Bytomiu – Ewy Urygi. Został on poprzedzony mszą w intencji trędowatych sprawowaną przez ks. biskupa Gerarda Kusza w kościele p.w. św. Jacka w Bytomiu.

 

30.01 – w roku 1475 książę bytomsko- kozielski i ziębicki Henryk I (syn nie żyjącego już wówczas króla czeskiego Jerzego z Podiebradów) wystawił dokument, w którym burmistrzowi bytomskiemu Stanisławowi przekazywał swoje uprawnienia książęce w Chorzowie oraz oddawał w zastaw Brzozowice.

 

31.01 – w roku 1923 roku w kopalni „Heinitz” (potem „Rozbark”) miała miejsce największa katastrofa w dziejach bytomskiego górnictwa. Na skutek wybuchu pyłu węglowego i pożaru zginęło 145 górników. Na rozbarskim cmentarzu przy ul. Staffa znajduje się okazały pomnik ofiar tej tragedii.

 

LUTY

 

1.02 – w roku 1827 zlikwidowano, w popadającym w ruinę pofranciszkańskim kościele p.w. św. Mikołaja (dziś p.w. św. Wojciecha), istniejącą od końca XVII wieku nekropolię właścicieli Bytomia – rodziny Henckel von Donnersmarck. Prochy zmarłych przeniesiono do krypty pod nawą główną kościoła Mariackiego, gdzie spoczywają do dzisiaj.

 

2.02 – w roku 1993 pojawiło się pierwsze bytomska rozgłośnia radiowa – Radio „Rodło” Bytom, nadające wówczas na częstotliwości 70,60 MHz. z prywatnego mieszkania przy ul. Mickiewicza. Początkowo można było słuchać go tylko w mieście. Dyrektorem radia został Jan Skalski, prezes Towarzystwa Miłośników Lwowa.

 

3.02 – w roku 1976 zmarł w Bytomiu doktor nauk medycznych Władysław Kubisty, doskonały chirurg. Związany od urodzenia z Krakowem, w marcu 1945 roku został skierowany do Bytomia z zadaniem zorganizowania w mieście szpitali. W latach 1951-1974 kierował Szpitalem Miejskim nr 1 przy ul. Żeromskiego, w którym dzięki jego postawie wobec ówczesnych władz zachowała się zabytkowa kaplica szpitalna.

 

4.02 – w roku 1945 spłonął doszczętnie pałac Karola Goduli w Szombierkach. Podpalony został dwa dni wcześniej przez żołnierzy radzieckich. Nikt nie odważył się go gasić.

 

5.02 – w roku 1955 Elektrownia „Miechowice”, odbudowana w latach 1950-1953 po rabunku jej urządzeń w 1945 roku przez radzieckich „zdobywców” Bytomia, otrzymała  imię Stanisława Drzymały – w okresie międzywojennym bytomskiego lidera Komunistycznej Partii Niemiec (KPD). Został on stracony przez hitlerowców w 1942 roku w Berlinie.

 

6.02 – w roku 1997, rozporządzeniem wojewody katowickiego, utworzony został na granicy Bytomia, Chorzowa i Piekar Śląskich zespól przyrodniczo-krajobrazowy „Żabie Doły”. Zespół, o powierzchni 226,2 ha (z tego w Bytomiu 44,5 ha), powstał głównie dla ochrony występujących tu 129 gatunków ptaków.

 

7.02 – w roku 1934 oddano do użytku Dom Pogrzebowy przy ul. Piekarskiej w Bytomiu. Obecnie jako Dom Żałoby jest siedzibą firmy pogrzebowej Walicki.

 

8.02 – w roku 1987 zmarł Julian Kazimierz Denk – doktor nauk medycznych, ginekolog, dyrektor Szpitala nr 2 w Bytomiu (przy ul. Batorego) i radny miejski.

 

9.02  – w roku 2007 po południu w Bytomiu i okolicznych miejscowościach dał się odczuć bardzo silny (prawie 4 stopnie w skali Richtera) wstrząs. Spowodowane to było pęknięciem podziemnych skał, a epicentrum tąpnięcia znajdowało się pod dzielnicą Karb. W rezultacie zamknięto jedną ze ścian wydobywczych kopalni „Bobrek”.

 

10.02 – w roku 1898 ówczesne władze Bytomia ostatecznie zadecydowały o podpisaniu umowy o dostarczaniu energii elektrycznej przez berlińską spółkę Allgemeine Elektrizität Gesellschaft, która w tym czasie uruchamiała elektrownię w Chorzowie. W drugiej połowie 1899 roku Bytom został podłączony do sieci energetycznej.

 

11.02 – w roku 1919 w Bytomiu w domu związkowym „Ul” przy obecnej ul. Korfantego odbyła się pierwsza odprawa komendantów powiatowych Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. W jej trakcie złożyli oni stosowną przysięgę. Bytomskim komendantem powiatowym został Adam Całka (potem Augustyn Świder). Na początku sierpnia 1919 roku POW w powiecie bytomskim liczyła 2148 zaprzysiężonych.

 

12.02 – w roku 1920 w Bytomiu rozpoczął pracę Polski Komisariat Plebiscytowy pod nieoficjalnym jeszcze kierownictwem Wojciecha Korfantego. Z czasem w komisariacie, od marca tego roku mieszczącym się w hotelu „Lomnitz” przy ul. Gliwickiej, powstało 25 wydziałów, 7 sekcji i biuro prezydialne. Zastępcami Korfantego zostali znani działacze polityczni: Konstanty Wolny, Józef Rymer i Józef Biniszkiewicz.

 

13.02 – w roku 1981 zmarł Wacław Kuchar, lwowski piłkarz i lekkoatleta, olimpijczyk w 1924 roku. W czerwcu 1920 roku doprowadził w Bytomiu do sławnego meczu piłkarskiego „Pogoni” Lwów z bytomskim „Beuthen 09” (było to wydarzenie tyleż sportowe co polityczne). Po 1945 roku, osiedliwszy się w Bytomiu, współpracował z odrodzoną „Polonią”. W latach 1947-1949 był trenerem piłkarskiej reprezentacji Polski.

 

14.02 – w roku 1453 zmarł bezpotomnie piastowski książę Konrad VII Biały, władający połową Bytomia i księstwa bytomskiego od 1416. Wcześniej jako młodzieniec zdobywał praktykę rycerską u Krzyżaków, dlatego wziął udział w bitwie pod Grunwaldem po ich stronie.

 

15.02 – w roku 1942 do obozu zagłady w Oświęcimiu dotarł pociąg wiozący Żydów z Bytomia. Nie jest znana liczba przywiezionych. Wiadomo, że był to jeden z pierwszych transportów Żydów do Oświęcimia. Wszyscy bez selekcji zostali wymordowani bezpośrednio po przybyciu w komorze gazowej obozu macierzystego (Auschwitz I).

 

16.02 – w roku 1922 nastąpiło oficjalne przejęcie przez Polskę przyznanego jej terytorium Górnego Śląska. Na opłotkach Bytomia rozpoczęło się wyznaczanie granicy państwowej.

 

17.02 – w roku 1978 zmarł Jerzy Sillich  - syn włoskiego śpiewaka, kolejno obywatel austriacki, włoski i polski. Międzynarodową karierę dyrygenta rozpoczął w 1924 roku. W Bytomiu przebywał w latach 1945-1953 organizując, a potem kierując orkiestrą Opery Śląskiej. Był to okres wielkich sukcesów artystycznych bytomskiej sceny.

 

18.02 – w roku 1923 w Bytomiu wybrano władze I Dzielnicy (obejmującej obszar niemieckiego Śląska Opolskiego) Związku Polaków w Niemczech. W ten sposób rozpoczął się proces reaktywacji polskiego życia społeczno - politycznego w Bytomiu po fali wyjazdów do Polski i zniechęcenia wywołanego rok wcześniej przyznaniem miasta Niemcom.

 

19.02 – w roku 1807 urodził się ks. Józef Szafranek – proboszcz parafii Wniebowstąpienia NMP w Bytomiu. Przez 35 lat swej posługi zdobył wielki autorytet w mieście (ludność wzrosła w tym czasie z 4 do przeszło 20 tysięcy). Walczył z biedą i alkoholizmem. Doprowadził do powstania m. in. szpitala miejskiego, katolickiego gimnazjum męskiego i szkoły żeńskiej. Otwarł bibliotekę, czytelnię oraz amatorski teatr. Sprowadził do pomocy trzy zakony żeńskie. Bronił interesów mieszkańców Śląska jako poseł do pruskiego Zgromadzenia Narodowego.

 

20.02 – w roku 1364 zmarła księżna Beatrycze, zwana też Beatką, najmłodsza córka piastowskiego księcia bytomskiego Władysława. Mając 12 lat, czyli po osiągnięciu ówczesnej dojrzałości, została żoną Bertolda hrabiego von Hardeck, burgrabiego Magdeburga.

 

21.02 – w roku 1891 granice administracyjne miasta Bytomia powiększyły się o Czarny Las (Beuthener Schwarzwald). Pozostał on częścią Bytomia do 1922 roku, kiedy to po podziale Górnego Śląska znalazł się po polskiej stronie, przyjmując nazwę Polski Bytom (potem Nowy Bytom).

 

22.02 – w roku 1981 bytomski Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność” (powstały na początku września 1980 roku) przekształcił się w Delegaturę Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność”, z siedzibą przy obecnej ul. Wrocławskiej. W ramach delegatury powstały sekcje oświaty, włókiennictwa, budowlana oraz służby zdrowia.

 

23.02 – w roku 1921 Wojciech Korfanty polski komisarz plebiscytowy wystosował w Bytomiu odezwę „Do ludności polskiej Górnego Śląska”, w której wobec zbliżającego się plebiscytu, głosił: „lud górnośląski z kartą wyborczą w ręku jako jedyną bronią zrzuci z siebie jarzmo wiekowej pruskiej niewoli”. Dwa miesiące później, wobec przegranego plebiscytu, zarządził przygotowania do III powstania śląskiego.

 

24.02 – w 1327 roku, w drodze do Krakowa, prowadząc wojska przeciwko królowi polskiemu Władysławowi Łokietkowi, zatrzymał się w Bytomiu król czeski Jan Luksemburski.

 

25.02 – w roku 1900 w Bytomiu w siedzibie wydawnictwa „Katolik” przy dzisiejszej ul. Powstańców Warszawskich odbyło się zebranie założycielskie stowarzyszenia o nazwie: Towarzystwo Kobiet Polskich w Bytomiu. Jedną z aktywistek tego stowarzyszenia była Józefa Bramowska, późniejsza (w latach 1928 – 1939) pani senator Rzeczpospolitej Polskiej.

 

26.02 – W roku 1945 zmarł w Bytomiu w wieku 85 lat Józef Gallus wieloletni zasłużony bytomski działacz społeczny i kulturalny, dziennikarz, pisarz ludowy oraz etnograf.

 

27.02  – W roku 1627 w trakcie wojny trzydziestoletniej, służące przeciwnikom Habsburgów najemne wojska dowodzone przez Ernsta von Mansfelda, dokonały napadu na Bytom. Skutkiem tego było m.in. zniszczenie Wzgórza św. Małgorzaty oraz zabudowy śródmieścia – zwłaszcza bytomskich kościołów.

 

28.02 – W roku 1865 zmarł w Bytomiu Franz Gramer - wieloletni nauczyciel bytomskiej katolickiej szkoły miejskiej, autor pierwszej publikacji poświęconej historii naszego miasta „Chronik der Stadt Beuthen OS”.

 

MARZEC

 

1.03 – w roku 1691 urodził się w Świerklańcu hrabia Leo Maksymilian Henckel von Donersmarck – od 1748 roku 3. wolny pan stanowy Bytomia. W czasie wojen śląskich udzielił poparcia Prusom, co zaowocowało jego dalszą karierą u boku króla Fryderyka II Hohenzollerna.

 

2.03 – w roku 1905 rozpoczęła regularne kursy prawdopodobnie pierwsza linia autobusowa w Bytomiu. Prywatny, 10-osobowy omnibus motorowy pokonywał dystans z centrum miasta do Miechowic w około 20 minut.

 

3.03 – w roku 1920 Polski Komisariat Plebiscytowy nabył z przeznaczeniem na swoją siedzibę hotel „Lomnitz” przy ul. Gliwickiej w Bytomiu. Transakcji dokonano  za bardzo wygórowaną cenę 750 tysięcy marek, bo komisariat potrzebował natychmiast lokalu i sprzedawca to wykorzystał.

 

4.03 – W roku 1945 pierwszym powojennym prezydentem miasta Bytomia mianowany został Piotr Miętkiewicz. Funkcję tę pełnił do 1948 roku. Przed wojną był dyrektorem oraz nauczycielem języka niemieckiego w bytomskim gimnazjum polskim.

 

5.03 – w roku 1933 w Bytomiu podobnie jak w całych Niemczech odbyły się ostatnie formalnie wolne wybory do Reichstagu (od 30 stycznia tego roku władza była już w rękach Hitlera). Na nazistów głosowało blisko 52 procent mieszkańców Bytomia, katolicka partia Centrum otrzymała ponad 25 procent poparcia, a komuniści i socjaliści po około 8 procent.

 

6.03 – w roku 1883 urodził się ks. Jan Lerch w latach 1918-1946 proboszcz parafii Świętego Krzyża w Miechowicach. W 1945 roku, podobnie jak większość duchownych, chciał pozostać ze swoimi parafianami na Górnym Śląsku. Pochodził ze śląskiej rodziny spod Koźla i swobodnie posługiwał się językiem polskim. Mimo pozytywnej „weryfikacji narodowościowej” został w 1946 roku wysiedlony do Niemiec, gdzie zmarł rok później.

 

7.03 – w roku 1895 zmarł Hugo Heer – wiedeński architekt pochodzący z Bytomia (jego ojciec był bytomskim inspektorem sanitarnym). W Bytomiu zaprojektował rzeźby przed kościołem WNMP przy Rynku oraz kaplicę na cmentarzu „Mater Dolorosa” przy ul. Piekarskiej. Na tym też cmentarzu został pochowany.

 

8.03 – w roku 1416 piastowski książę oleśnicki i bytomski (należała do niego połowa księstwa i miasta) Konrad V Kącki, wystawił w Bytomiu dokument w sprawie uposażenia ołtarza w bytomskim kościele Mariackim.

 

9.03 – w roku 1589 w Bytomiu podpisano traktat pomiędzy Rzeczypospolitą a krajami habsburskimi na mocy którego Habsburgowie uznali Zygmunta III Wazę za króla Polski. Kandydat Habsburgów do tronu polskiego arcyksiążę Maksymilian zrzekł się praw do korony polskiej.

 

10.03 – w 1312 roku zmarł pierwszy książę piastowski rezydujący w Bytomiu – Kazimierz, protoplasta bytomskiej linii Piastów śląskich. Zbudował dla siebie zamek w Bytomiu, a miasto otoczył murami obronnymi. Nie wiadomo gdzie został pochowany.

 

11.03 – w roku 1812 król pruski Fryderyk Wilhelm III wydał edykt dający na terenie całego kraju równouprawnienie Żydom w wykonywaniu handlu i dostępie do urzędów miejskich. Edykt ułatwił rozwój bytomskiej gminy żydowskiej, która w roku 1811 liczyła 255 osób, a pięć lat później już 313 osób. Cały Bytom miał wówczas niespełna 2 tysiące mieszkańców.

 

12.03 – w roku 1915 zmarł Viktor Schulz znany jako Heinrich Schulz-Beuthen, światowej sławy kompozytor urodzony w 1838 roku w Bytomiu. Choć spędził w Bytomiu tylko dzieciństwo, dodał sobie do nazwiska nazwę Beuthen. Rozsławił w ten sposób rodzinne miasto.

 

13.03 – w roku 1896 trzynastym wolnym panem stanowym Bytomia został hrabia, potem od 1901 roku książę Guido Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca – polityk, dyplomata, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli tego rodu.

 

14.03 - w roku 1941 zmarł Hubert Kotzias – nauczyciel, przyrodnik, założyciel i kustosz działu przyrody muzeum bytomskiego w latach 1927-1933. W czasie powstań śląskich walczył przeciwko Polakom w Freikorpsie - niemieckich oddziałach ochotniczych.

 

15.03 – W roku 1925 zmarł w Bytomiu Thomas Cieplik właściciel znanej firmy handlującej instrumentami muzycznymi oraz założyciel działającej tu w latach 1910 – 1944 szkoły muzycznej - Konserwatorium Muzycznego.

 

16.03 – w roku 1920 w Bytomiu zaczął ukazywać się dwujęzyczny tygodnik „Bund-Związek” organ separatystów górnośląskich (czyli zwolenników powstania niezależnego zarówno od Niemiec jak i Polski państwa śląskiego). Redakcja mieściła się przy obecnej ul. Moniuszki.

 

17.03 – w roku 1951 do Bytomia włączono cztery niezależne dotąd gminy: Bobrek – Karb, Miechowice, Łagiewniki oraz Chruszczów (czyli dzisiejsze Szombierki). Jednocześnie zlikwidowano bytomski powiat ziemski.

 

18.03 – w 1623 roku z rąk Habsburgów, w zastaw za udzielenie pożyczki, rodzina Henckel von Donnersmarck otrzymała ziemię bytomską. W trzy lata później ród ten stał się jej pełnoprawnym właścicielem.

 

19.03 – w 1945 roku polska administracja oficjalnie przejęła Bytom z rąk komendantury radzieckiej, która zarządzała miastem od czasu jego zdobycia przez oddziały Armii Czerwonej w dniu 28 stycznia 1945 roku.

 

20.03 – w 1921 roku odbył się plebiscyt na Górnym Śląsku. W samym Bytomiu 74,5% ludności opowiedziało się za przynależnością do Niemiec. W gminach wiejskich, dziś stanowiących dzielnice miasta, większość ludności - ok. 62% wybrała Polskę.

 

21.03 – w roku 1954 w pożarze w chorzowskiej kopalni „Barbara-Wyzwolenie”, który pochłonął prawdopodobnie ponad sto ofiar, zginęło kilkudziesięciu przymusowych pracowników z działającego w Łagiewnikach przy ul. Pszczelnej Ośrodka Pracy Więźniów. W większości byli to młodzi chłopcy, uznani przez komunistyczne władze za „politycznie niepewnych” i zmuszeni do służby w tak zwanych Wojskowych Batalionach Pracy.

 

22.03 – w roku 1945 wojewoda śląsko-dąbrowski, gen. Aleksander Zawadzki upoważnił starostów powiatowych i prezydentów miast do wystawiania mieszkańcom, którzy udowodnili swą polskość, zaświadczeń o polskiej narodowości. W ciągu następnych dwóch miesięcy w Bytomiu wydano 421 takich zaświadczeń.

 

23.03 – w roku 1945 przybyła do Bytomia, zorganizowana w Katowicach, grupa 23 polskich nauczycieli w celu objęcia szkół w mieście i ich uruchomienia. Istotnie w  kwietniu rozpoczęły się zajęcia w kilku szkołach podstawowych.

 

24.03 – w roku 1851 władze pruskie udzieliły Towarzystwu Kolei Górnośląskiej koncesji na budowę i eksploatację kolei wąskotorowej. W rezultacie w latach 1854-1857 powstały dwie linie główne: z Karbiu przez Rozbark, Siemianowice, Bogucice do Janowa oraz z Wirka przez Chebzie, Bobrek, Karb do Tarnowskich Gór, a także liczne rozgałęzienia.

 

25.03 – w roku 1871 z inicjatywy ks. Norberta Bonczyka powstało w Rozbarku Towarzystwo św. Alojzego. Celem Towarzystwa było ożywienie życia religijnego poprzez rozwijanie czytelnictwa, wieczorki taneczne, wycieczki, akademie, dyskusje, amatorskie przedstawienia teatralne dla młodzieży w wieku 17-18 lat. Towarzystwo Alojzjanów miało charakter wybitnie polski i szybko rozszerzyło się na cały Górny Śląsk.

 

26.03 – w roku 1370 księżna Eufemia, córka władającego Bytomiem piastowskiego księcia Bolesława, a żona księcia Bolka III ziębickiego, zrzekła się swoich praw do księstwa bytomsko-kozielskiego za sumę 1500 marek na rzecz księcia Konrada II oleśnickiego.

 

27.03 – w roku 1873, istniejący od przejęcia Śląska przez Prusy, bardzo rozległy powiat bytomski (w tym czasie ponad 160 tysięcy mieszkańców i niemal 800 km² powierzchni) został podzielony na 4 mniejsze powiaty: bytomski, tarnogórski, zabrski i katowicki.

 

28.03 – w roku 1933 Adolf Hitler jako kanclerz Niemiec oficjalnie zdelegalizował Komunistyczną Partię Niemiec. W Bytomiu KPD miała w okresie międzywojennym spore wpływy skoro jeszcze w przeprowadzonych na początku tego miesiąca wyborach do Reichstagu zdobyła ponad ośmioprocentowe poparcie wyborców w mieście.

 

29.03 – w roku 1914 podczas zjazdu stowarzyszeń kobiecych w Bytomiu powstał Związek Towarzystw Kobiecych na Górnym Śląsku. Przewodniczącą związku została mieszkająca od 1903 roku w Bytomiu i pracująca w redakcji „Katolika” Janina Omańkowska.

 

30.03 – w roku 1935 w Szombierkach przed budynkiem urzędu gminnego (obecnie m. in. siedziba Banku Śląskiego) odsłonięto pomnik mieszkańców tej gminy, którzy zginęli w czasie I wojny światowej i podczas wykonywania pracy. Monument został zniszczony w 1945 roku.

 

31.03 – w roku 1898 urodziła się w Bytomiu Margaretha Hansel – śpiewaczka, nauczycielka śpiewu i gry na skrzypcach w Bytomskiej Akademii Pedagogicznej. Od roku 1932 była dyrektorem Instytutu Muzycznego (prywatnej szkoły muzycznej przy dzisiejszej ul. Jainty) założonego przez jej ojca – Juliusza. Od 1945 roku przebywała w Niemczech gdzie zmarła w 1968 roku.

 

KWIECIEŃ

 

1.04 – w roku 1922 zwolniono z wiezienia dziesięciu zakładników – wybitnych przedstawicieli bytomskiego społeczeństwa niemieckiego. Wcześniej spędzili ponad pół roku w charakterze zakładników, aresztowani przez francuskie wojska rozjemcze w trakcie trzeciego powstania śląskiego. Mieli gwarantować zachowanie spokoju ze strony Niemców w blokowanym przez powstańców Bytomiu.

 

2.04 – w roku 1966 powstało Towarzystwo Miłośników Bytomia. Stowarzyszenie to w ciągu kilkudziesięciu lat swej pracy, poprzez działalność popularyzatorską i wydawniczą, bardzo przyczyniło się do upowszechnienia wiedzy o historii i tradycjach Bytomia.

 

3.04 – w roku 2008 bytomska galeria – centrum sztuki współczesnej „Kronika” w ramach 5. Berlińskiego Biennale Sztuki Współczesnej rozpoczęła prezentację swojego projektu „Alfabet Kroniki”.  Inauguracja projektu odbyła się w Instytucie Polskim w Berlinie wernisażem wystawy Andrzeja Tobisa „A-Z. Gabloty Edukacyjne”.

 

4.04 – w roku 1896 w Bytomiu w nieistniejącej kamienicy przy dzisiejszym pl. Kościuszki otwarta została dla klientów restauracja i cukiernia Karola Juszczyka.

 

5.04 – w roku 1936 przyjął święcenia kapłańskie ks. Peter Urbanczyk, w latach 1936 – 1941 wikariusz parafii Bożego Ciała w Miechowicach. W Miechowicach zdobył uznanie za swą pracę z dziećmi i młodzieżą oraz zasłynął jako autor miechowickiej pieśni mszalnej.

 

6.04 – w roku 1877 urodził się ks. Paul Rainelt, w latach 1906-1939 katecheta w bytomskim gimnazjum (dzisiaj gmach szkoły muzycznej). W życiu prywatnym interesował się historią regionalną, etnografią oraz turystyką i sporo na ten temat publikował. Po zakończeniu II wojny światowej pozostał na Śląsku, jednak aresztowany w 1948 roku trafił w końcu do Niemiec, gdzie zmarł w 1959 roku.

 

7.04. – w roku 1901 firma Schlesische Kleinbahn AG (Śląskie Kolejki SA) otwarła do użytku zelektryfikowaną linię tramwajową z Bytomia przez Łagiewniki do Piaśnik. Odcinek Bytom dworzec kolejowy – Łagiewniki targowisko tramwaj poruszający się trasą dzisiejszej linii nr 7 pokonywał  w 14 minut.

 

8.04 – w roku 1915 biskup wrocławski Adolf Bertram dokonał konsekracji kościoła p.w. św. Jacka. Okazały gmach zbudowano w stylu  neoromańskim według projektu architekta Maxa Giemesy, na wzór romańskiego kościoła w Limburgu.

 

9.04 – w roku 1946 powstał Komitet Organizacyjny Śląskiej Akademii Lekarskiej (potem Śląska Akademia Medyczna, obecnie Śląski Uniwersytet Medyczny). Postanowił on zlokalizować uczelnię w Bytomiu. Akademia miała mieścić się  w kompleksie zabudowań dawnego Domu Kalek przy obecnej al. Legionów i w bytomskich szpitalach oraz (na terenie ówczesnego powiatu bytomskiego) w obiektach szpitalnych Spółki Brackiej w Rokitnicy.

 

10.04 – w roku 1893 otwarto przy obecnej ul. Katowickiej pierwszy w Bytomiu specjalnie w tym celu zbudowany dom bankowy. Znalazła w nim swą nową siedzibę filia Reichsbanku (centralnego banku Cesarstwa Niemieckiego). Współcześnie zajmuje go bytomski oddział Getin Banku.

 

11.04 – w roku 1881 w Bytomiu w budynku starej szkoły ewangelickiej (przy obecnej ul. Rostka w miejscu targowiska) zakwaterowane zostały oddziały pruskiego 1. poznańskiego pułku piechoty nr 18. W ten sposób po 24 latach przerwy miasto stało się siedzibą garnizonu wojskowego. Na potrzeby wojska w roku 1883 zbudowano w Bytomiu szpital garnizonowy (dzisiaj szkoła specjalna przy ul. Chrobrego), a w roku 1892 koszary (przy obecnej ul. Smolenia).

 

12.04 – w roku 1924 w Bytomiu nieopodal polsko-niemieckiego przejścia granicznego przy obecnej ul. Chorzowskiej (na wysokości wylotu ul. A. Bożka) celnicy zatrzymali karawan pogrzebowy. Okazało się, że w trumnie znajduje się manekin wypchany kilkudziesięcioma kilogramami przemycanego z Polski tytoniu. 

 

13.04 – W roku 1430 Bytom został zdobyty przez husytów czeskich. Miasto uniknęło dewastacji dzięki zapobiegliwości mieszczek bytomskich, które wynegocjowały okup.

 

14.04 – od roku 1613 w tym dniu odbywał się jeden z dwóch Bytomskich jarmarków, czyli targów dorocznych. Drugi jarmark odbywał się 1 października. Powyższe terminy wprowadził pan Bytomia książe Johann Georg Hohenzollern.

 

15.04 – w 1934 roku otwarto w bytomskim parku krytą pływalnię. Budowla, zaprojektowana w modnym stylu funkcjonalizmu przez architekta C. Schmidta, istnieje do dzisiaj. W tym czasie był to największy i najnowocześniejszy tego typu obiekt na Śląsku.

 

16.04 – w roku 1890 rozpoczęła przyjmowanie pacjentek Prywatna Lecznica Chorób Kobiecych w Bytomiu. Liczyła 14 łóżek. Właścicielem był dr Born.

 

17.04 – w roku 1945, w budynku po miejskiej średniej szkole realnej, przy obecnym pl. Sikorskiego rozpoczęło działalność Państwowe II Gimnazjum i Liceum Męskie – poprzednik IV Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Chrobrego w Bytomiu.

 

18.04 –  W 1932 roku na bytomskim stadionie, przy frekwencji 60.000 osób wygłosił dwugodzinne przemówienie lider partii narodowo socjalistycznej (NSDAP) -  Adolf Hitler. Jego kilkugodzinny pobyt w Bytomiu związany był z prowadzoną przez niego kampanią, poprzedzającą wybory parlamentarne roku 1933.

 

19.04 – w roku 1876 urodził się w Opolu Theodor Ehl znany architekt, mieszkający w Bytomiu w latach 1912 – 1945. Zaprojektował liczne kamienice, wille i gmachy użyteczności publicznej oraz kilkadziesiąt kościołów. Jego najbardziej znane dzieła w Bytomiu i okolicy to kościoły Bożego Ciała w Miechowicach i św. Józefa w Dąbrowie Miejskiej oraz szpital Spółki Brackiej w Rokitnicy (obecnie Śląski Uniwersytet Medyczny). Wysiedlony zmarł w Niemczech w lutym 1946 roku.

 

20.04 – w roku 1983 zmarł w Łagiewnikach Śląskich Robert Nowoczek – kolarz, trener i działacz sportowy. Jego największym sukcesem sportowym było zdobycie w 1949 roku tytułu mistrza Polski w jeździe górskiej. W drugiej połowie lat pięćdziesiątych XX wieku był trenerem polskiej kadry narodowej.

 

21.04 – w roku 1928 do Bytomia przybyli jezuici, obejmując przy obecnej ul. Pułaskiego kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Świątynia ta znajduje się w dawnej, hali widowiskowo – sportowej  Towarzystwa Gimnastycznego „Vorwärts” zbudowanej w 1924 roku.

 

22.04 – w roku 1935, po trwających zaledwie pół roku pracach budowlanych, nastąpiło uroczyste poświęcenie klasztoru Zgromadzenia Słowa Bożego (Misjonarze Werbiści) na Wzgórzu św. Małgorzaty w Bytomiu.  

 

23.04 – w roku 1776 Antoni Mikusz von Buchberg, dziedzic wsi Łagiewniki Średnie, za 2066 talarów kupił Łagiewniki Dolne od ich właściciela – Jana de Radonic-Brygard. W tym czasie właścicielem trzeciej części osady – Łagiewnik Górnych był Jerzy Marklowski. Całe Łagiewniki liczyły wówczas 211 mieszkańców.

 

24.04 – w roku 1892 miasto Bytom udzieliło firmie „Kramer &Co.” z Berlina zgody na budowę pierwszej na Górnym Śląsku linii tramwajowej o trakcji parowej, która miała przebiegać z Gliwic przez Zabrze, Chebzie, Królewską Hutę i Bytom do Piekar Śląskich. W dwa lata później linia ta została oddana do użytku.

 

25.04 – w roku 1707, w czasie trwania wojny północnej, duży oddział rosyjskich żołnierzy, przekroczywszy granicę polski z cesarstwem, wpadł na bytomskie przedmieście Klukowiec (w rejonie skrzyżowania ulic Krakowskiej i Matejki) do zajazdu Jana Kuzniciusa i porwał przebywającego tam, nieznanego z nazwiska, polskiego wojewodę.

 

26.04 – w roku 1811 urodził się w Siemianowicach hrabia Hugo I Henckel von Donnersmarck. Ten tytularny pan Bytomia, rezydujący w pałacu w Siemianowicach, był wielkim górnośląskim właścicielem ziemskim (majątek o powierzchni ok.14,5 tysięcy ha) i przemysłowcem. Należał do najbogatszych ludzi tamtych czasów. Część ogromnych dochodów przeznaczał na poprawienie warunków życia swoich pracowników.

 

27.04 – w  roku 1953 minister leśnictwa powołał do życia rezerwat „Segiet” w Bytomiu. Położony na Srebrnej Górze, przy granicy z Tarnowskimi Górami. Chroni on fragment naturalnego lasu bukowego z domieszką świerka i jodły na obszarze dawnych wyrobisk górniczych.

 

28.04 – w roku 1946 uchwalona została ustawa Krajowej Rady Narodowej o obywatelstwie polskim. Na jej podstawie tysiące Ślązaków zostało poddanych tzw. weryfikacji, czyli postępowaniu administracyjnemu sprawdzenia ich polskości. W Bytomiu do połowy 1949 roku zweryfikowano jako Polaków ponad 68 tysięcy osób, a w powiecie bytomskim – 76 tysięcy.

 

29.04 – w roku 1867 otwarto w Bytomiu pierwszą szkołę średnią - gimnazjum humanistyczne, które własny, reprezentacyjny gmach projektu Paula Jackischa uzyskało w 1870 roku (obecnie znajduje się w nim siedziba Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I i II stopnia).

 

30.04 – w roku 1369 wystawiony został dokument, dzięki któremu jest znany ówczesny skład bytomskiej rady oraz ławy miejskiej (ława była w średniowiecznym mieście instytucją sądowniczą). Miastem kierowali patrycjusze: Mikołaj Nose, Stanisław Wyrcze, Herman Geldel, Maciej, Jan Byncz, Mikołaj syn Bartłomieja, Mikołaj Kracz, Mikołaj Weber, tkacz Tilo oraz grabarz Wawrzyniec. Dwaj ostatni, sądząc z wykonywanej pracy, do patrycjatu raczej nie należeli.

 

MAJ

 

1.05 – w roku 1875 oficjalnie powstała Ochotnicza Miejska Straż Pożarna  w Bytomiu. Miała  nie tylko gasić pożary w mieście i na przedmieściach, ale też inspirować oraz koordynować działania przeciwpożarowe w Bytomiu. Pięć lat później skupiała około 50 strażaków, których komendantem był bytomski kupiec Julius Großmann. Siedzibą i miejscem spotkań strażaków była w tym czasie restauracja Juliusa Weigta przy dzisiejszej ul. Jainty.

 

2.05 – w roku 1983 po 80 latach eksploatacji zamknięta został linia tramwajowa z Bytomia przez Miechowice do Stolarzowic i Wieszowej. Obecnie pozostał po niej jedynie odcinek z centrum miasta do pętli obok Politechniki przy ul. Wrocławskiej.

 

3.05 – w roku 1921 wybuchło trzecie powstanie śląskie. Nad ranem Bytom został zajęty przez powstańców. Po kilku dniach powstańcy na żądanie wojsk alianckich opuścili miasto i do końca powstania otoczyli pierścieniem blokady, czyli jak wówczas mówiono Bytom „cernowano”.

 

4.05 – w roku 1947 odbyła się w Bytomiu uroczystość wręczenia, sformowanej na nowo po wojnie Zawodowej Straży Pożarnej w Bytomiu, ufundowanego przez społeczeństwo miasta sztandaru.

 

5.05 – w  roku 1930 rozpoczęła zajęcia dydaktyczne wyższa uczelnia przedwojennego Bytomia - Akademia Pedagogiczna (druga tego typu w Niemczech i jedyna na Śląsku). Posiadała doskonały zespół wykładowców, ludzi o poglądach wolnych od nacjonalizmu. Dyrektorem został mianowany prof. Hans Abmeier. Mieściła się przy obecnej ul. Powstańców Śląskich w gmachu dziś wykorzystywanym przez Państwowe Szkoły Budownictwa.

 

6.05 – w roku 1928 poświęcony został kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bytomiu. Budynek pełniący wcześniej funkcje hali sportowej, został wykupiony przez proboszcza kościoła p.w. Trójcy Świętej – Augusta Schwierka i przekazany jezuitom z prowincji dolnośląskiej.

 

7.05 – W roku 1813 zmarł w wyniku ran odniesionych pięć dni wcześniej w bitwie pod Groβ Görschen, ostatni pan feudalny Bytomia – baron i hrabia cesarstwa Karol Henckel von Donnersmarck. Jego ciało kilkakrotnie przenoszone, ostatecznie spoczęło w krypcie kościoła NMP w Bytomiu.

 

8.05 – W roku 1848 w wyborach do pruskiego Zgromadzenia Narodowego, jako posłowie z powiatu bytomskiego zostali wybrani proboszcz bytomskiej parafii mariackiej - ks. Józef Szafranek i rolnik z Janowa Jan Mildner.



9.05 – w roku 1671 zmarł w Wiedniu, ale pochowany został zapewne w Bytomiu, hrabia  Georg Friedrich Henckel von Donnersmarck. Od 1666 roku, po śmierci swego brata Gabriela, był panem Bytomia. Zezwolił na wydobywanie rud w Bobrku i Stolarzowicach.

 

10.05 – w roku 1931 arcybiskup wrocławski Adolf Bertram dokonał konsekracji kościoła p.w. św. Barbary w Bytomiu. Okazały gmach, oparty na nowoczesnej konstrukcji żelbetonowej, zbudowano w stylu  modernizmu z motywami neoromańskimi wg projektu znanego poczdamskiego architekta – Arthura Kicktona.

 

11.05 – w roku 1995 na nowym cmentarzu żydowskim  w Bytomiu przy ul. Piekarskiej odsłonięto „Ścianę Pamięci” – kompozycję rzeźbiarską zbudowaną z uratowanych macew autorstwa Marka Miodońskigo i Stanisława Pietrusy. Upamiętnia ona dawny bytomski cmentarz żydowski położony przy obecnej ul. Piastów Śląskich, a zniszczony decyzją ówczesnych władz miasta w połowie lat 60-tych XX wieku.

 

12.05 – w roku 1910 powołano do życia Bytomskie Towarzystwo Historyczno – Muzealne. Celem działalności Towarzystwa miało być przede wszystkim upowszechnianie wiedzy historycznej o mieście, a także gromadzenie i udostępnianie miejscowych zabytków w zorganizowanym przez nie muzeum (jego kontynuatorem jest Muzeum Górnośląskie w Bytomiu).

 

13.05 – w roku 1842 urodził się w Bytomiu Sigismund Goldstein. W wieku czterdziestu lat założył w Bytomiu (okolice obecnych ulic Kolejowej i Wyczółkowskiego) największy wówczas tartak w Niemczech. Dzisiaj po zakładzie Goldsteina, spalonym przez żołnierzy sowieckich w 1945 roku, pozostał budynek dyrekcji przy ul. Chłodnej.


14.05 – w roku 1945 w budynku przy pl. Sobieskiego, obecnie zajmowanym przez Zespół Szkół Mechaniczno-Samochodowych, rozpoczęło pracę Państwowe „Technicum” w Bytomiu. Na pięciu wydziałach (górniczym, hutniczym, mechanicznym, elektrycznym i chemicznym) kształcono dorosłych robotników z całego kraju - skierowanych tu przez partię komunistyczną i rady zakładowe z ich miejsc pracy.

 

15.05 – w roku 1936 niemieckie koleje uruchomiły pośpieszne połączenie Bytomia z Berlinem, obsługiwane przez specjalny zespół motorowy typu „Leipzig”. Pociąg ten zwany „Fliegende Schlesier” („Latający Ślązak”) jadąc z przeciętną prędkością 128 kilometrów na godzinę, pokonywał cały dystans w nieosiągalnym obecnie czasie 4 godzin i 25 minut.

 

16.05 – w roku 1629 zmarł Jakub Długonikiel, sędzia nadworny i burmistrz Bytomia. Muzeum Górnośląskie posiada w swoich zbiorach osobliwą pamiątkę po tym zamożnym mieszczaninie – marmurową płytę nagrobną.

 

17.05 – w roku 1945 reaktywowany, głównie przez przedwojennych sportowców i działaczy bytomskich oraz lwowskich, klub sportowy „Polonia” Bytom rozegrał w Poznaniu swój pierwszy mecz piłkarski. Wygrał w nim z „Wartą” Poznań 3:2.

 

18.05 – w roku 1534 król Czech (późniejszy cesarz) Ferdynand I, aktem wydanym w Pradze, potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje Bytomia. Zrobił to na prośbę mieszczan bytomskich, którzy obawiali się naruszenia swych praw przez ówczesnego pana Bytomia - Jerzego Hohenzollerna.

 

19.05 – w  roku 1992 Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach podjął decyzję o wpisaniu bytomskiego Parku Miejskiego im. Franciszka Kachla do rejestru zabytków województwa śląskiego. Park, założony w 1870 roku, przed wojną uznawany był za jeden z najpiękniejszych na Śląsku.

 

20.05 – w roku 1454 przebywał w Bytomiu włoski bernardyn Jan Kapistran – jeden z najwybitniejszych kaznodziejów średniowiecznej Europy, późniejszy święty Kościoła katolickiego. W mieście wygłosił on serię kazań, w efekcie których wszyscy mieszkańcy Bytomia wstąpili do założonego wtedy bractwa religijnego. 

 

21.05 – w roku 1409 Andreas Rugeler, opat klasztoru premonstratensów na Ołbinie we Wrocławiu, do którego od dawna należała obsada probostwa św. Małgorzaty w Bytomiu, chcąc umocnić wpływy  premonstratensów także w mieście, zezwolił na powołanie ich kolegium przy bytomskim kościele Mariackim.

 

22.05 – w roku 1951 w pożar w komorze narzędziowej szybu „Rycerski” kopalni „Łagiewniki” pochłonął życie 19 górników i 3 ratowników górniczych.

 

23.05 – w roku 1928 zmarł w Bytomiu Karl Seiffert – lekarz, który założył i od roku 1912 do śmierci kierował Domem Kalek (Krüppelheim) – zakładem rehabilitacji  młodych inwalidów. Powstał on przy obecnej al. Legionów (dzisiaj Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 4) z fundacji biskupa wrocławskiego kardynała Georga  Koppa.  W zakładzie przebywało jednorazowo około 200 pacjentów.

 

24.05 – w roku 1880 odbyła się ostatnia przed rozbiórką msza święta w starym, drewnianym  kościółku na Wzgórzu św. Małgorzaty. W następnym roku stanął na wzgórzu istniejący do dzisiaj neogotycki kościółek, autorstwa mistrza murarskiego Johanna Kowollika.

 

25.05 – w roku 1945 w Szombierkach w gronie miejscowych działaczy sportowych obyło się zebranie założycielskie Robotniczego Klubu Sportowego „Szombierki”. Prezesem nowego klubu został Jan Pakuła.

 

26.05 – w roku 1629 cesarz Ferdynand II Habsburg odsprzedał za 367 tysięcy  guldenów Lazarusowi II Henckel von Donnersmarck prawa dziedziczne do bytomskiego państwa stanowego.

 

27.05 – w roku 1316 książe bytomski Siemowit wydał werdykt w sporze między właścicielem młyna na rzeczce Bytomce – Pawłem synem Friczkona, a opatem premonstratensów na wrocławskim Ołbinie Johannem z Saksonii. Przedmiotem konfliktu była nadbudowa przez opata tamy na rzece, co zakłócało pracę młyna.

 

28.05 – w roku 1920 nad ranem niemieckie bojówki dokonały zbrojnej napaści na hotel „Lomnitz” w Bytomiu przy ul. Gliwickiej – siedzibę Polskiego Komisariatu Plebiscytowego, kierowanego przez Wojciecha Korfantego. Atak został odparty przez uzbrojonych pracowników komisariatu.

 

29.05 – w roku 1898 powołano w Bytomiu Towarzystwo Budowy Domu Koncertowego, którego głównym celem było zebranie środków na budowę gmachu obecnej Opery Śląskiej.

 

30.05 – w roku 1853 uchwalona została nowa pruska ustawa o miastach, która w Bytomiu pozwoliła usprawnić działanie rady miejskiej oraz rozbudować magistrat, który odtąd zatrudniał: 4 pracowników sekretariatu, 11 naczelników dzielnic (czyli małych fragmentów miasta obejmujących kilka ulic) 4 policjantów z komisarzem na czele oraz 22 nocnych stróżów (patrolowali miasto strzegąc przed ogniem i złodziejami).

 

31.05 – w roku 1865 przybyły do Bytomia Siostry Szkolne de Notre Dame, sprowadzone z inicjatywy ks. Józefa Szafranka. Ich zadaniem było zorganizowanie w mieście żeńskiej szkoły średniej. Po kilkunastoletniej przerwie spowodowanej Kulturkampfem, Siostry Szkolne ostatecznie w 1894 roku otworzyły szkołę w nowym gmachu przy ul. Piekarskiej – obecnej siedzibie wydziałów Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

 

CZERWIEC

 

1.06 – w roku 1853 zmarł w Bytomiu Joseph Proske, burmistrz bytomski w latach 1841-1853. Był dobrym administratorem miasta – za jego kadencji przywrócono równowagę między wydatkami, a wpływami do kasy magistratu, powstały w mieście dwa szpitale i sąd powiatowy.

 

2.06 – w roku 1958 proboszczem parafii Trójcy Świętej został ks. Emil Kobierzycki. Wcześniej w latach 1951-1956 pełnił z namaszczenia ówczesnych władz komunistycznych stanowisko wikariusza kapitulnego Śląska Opolskiego. Ulegając presji władz w sierpniu 1954 roku usunął 20 księży – Górnoślązaków z ich parafii oraz zlikwidował około 150 klasztorów żeńskich, godząc się na zesłanie blisko 700 sióstr do obozów pracy.

 

3.06 – w roku 1926 uruchomiona została linia autobusowa „Ekspres” z Bytomia do Tarnowskich Gór, której przystanek początkowy znajdował się na obecnym pl. Kościuszki. Autobusy, jadąc dzisiejszą ul. Strzelców Bytomskich, przekraczały granicę niemiecko-polską w Dąbrowie Miejskiej.

 

4.06 – w roku 1982, we wczesnych godzinach popołudniowych, doszło w centrum Bytomia do tąpnięcia uznanego za najsilniejsze z zanotowanych. W mieście byli ranni, poszkodowani spadającymi elementami elewacji domów, a uszkodzeniu uległo blisko 600 budynków. W tym czasie na skutek rabunkowego wydobycia węgla, ziemia w Bytomiu drżała przeciętnie 1500 razy w roku.

 

5.06 – w roku 1809 dzięki tzw. reformie Steina z listopada poprzedniego roku dotyczącej samorządu miejskiego w Prusach, bytomska rada miejska w nieskrępowany sposób wybrała sześcioosobowy magistrat. Burmistrzem Bytomia został Anton Jonas.

 

6.06 – w roku 1837 w Miechowicach urodził się Norbert Bonczyk. W latach 1865-1893, jako wikary, administrator i proboszcz parafii WNMP w Bytomiu, walczył z powszechnym wówczas pijaństwem, bezrobociem, biedą materialną i duchową. Zasłynął też jako poeta. Najsławniejsze jego dzieła to „Stary kościół miechowski” oraz „Góra Chełmska”. Silnie związany z Bytomiem i swymi parafianami odmówił awansu na kanonika kapitulnego we Wrocławiu. Zmarł w 1893 roku i został pochowany w kaplicy cmentarnej „Mater Dolorosa” przy ul. Piekarskiej.

 

7.06 – w roku 1804 wybuchł wielki pożar na bytomskim przedmieściu Błotnica (rejon dzisiejszej ul. Piłsudskiego od skrzyżowania z ul. Chrobrego do skrzyżowania z ul. Korfantego). Strawił 40 domów, 20 stodół i miejski folwark.

 

8.06 – w  roku 1951 odbyło się pierwsze oficjalne zebranie organizacyjne bytomskiego oddziału PTTK. Obradom, w których uczestniczyło 36 bytomskich działaczy turystycznych, przewodniczył prezes Zarządu Okręgu PTTK w Katowicach – Stanisław Ziemba. Pierwszym prezesem Oddziału PTTK w Bytomiu wybrany został Zbigniew Pągowski.

 

9.06 – w roku 1427, w związku z konfliktem kapłanów Jana Gherste i Nikolausa Wolfa, o to któremu z nich należy się probostwo parafii Mariackiej w Bytomiu, sam papież Marcin V zadecydował o poparciu w sporze tego drugiego. Zwierzchnik Kościoła zwrócił się z prośbą o pomoc w tej sprawie do przełożonych kapituł krakowskiej, wrocławskiej i opolskiej oraz wszystkich proboszczów z biskupstwa wrocławskiego.

 

10.06 – w roku 1889 powstała Katowicka Spółka Akcyjna dla Górnictwa i Hutnictwa Żelaznego, której głównym udziałowcem był hrabia Franciszek Hubert von Tiele-Winckler z Miechowic. Był on właścicielem między innymi dóbr Miechowice, Łagiewniki, Mysłowice i Katowice. Spółka przejęła te majątki wraz z kopalniami i hutami – na przykład w Łagiewnikach kopalnię „Florentyna” (potem „Łagiewniki”), koksownię i hutę „Hubertus” („Zygmunt”).

 

11.06 – w roku 1910 zmarła w swym pałacu w Kopicach Johanna hrabina Schaffgotsch von Schomberg-Godulla – „Śląski Kopciuszek”, jedyna spadkobierczyni fortuny Karola Goduli. Ogromny majątek, który wraz z mężem hrabią Hansem Ulrichem pomnażała przez całe życie nie przewrócił jej w głowie. Obydwoje byli wielkimi filantropami. Johanna równie swobodnie czuła się wśród arystokratów jak i w kontaktach ze zwykłymi ludźmi. 

 

12.06 – w roku 1290 papież Mikołaj II wystawił w Rzymie dokument, w którym przyznał odpusty wiernym, odwiedzającym w określonych dniach roku kościół św. Małgorzaty „pod Bytomiem”. Chodziło zapewne o kościół znajdujący się w bytomskim grodzie na Wzgórzu św. Małgorzaty, na południe od lokowanego w 1254 roku miasta.

 

13.06 – w roku 1848, na fali wydarzeń Wiosny Ludów w Bytomiu, został zorganizowany wielki wiec ludności miasta i okolicy, w trakcie którego domagano się równouprawnienia języka polskiego i niemieckiego w administracji oraz szkolnictwie na Śląsku. Żądania te zostały odrzucone w Berlinie przez króla Fryderyka Wilhelma IV.

 

14.06 – w roku 1945 „Opera Śląska w Katowicach z siedzibą w Bytomiu” (tak brzmiała wtedy jej oficjalna nazwa ) wystawiła „Halkę” Stanisława Moniuszki – pierwsze przedstawienie operowe w powojennej Polce. Datę tę przyjmuje się za początek działalności Opery Śląskiej w Bytomiu.

 

15.06 – w roku 1909 został założony sławny bytomski klub piłkarski FC „Beuthen 09”. (znany też jako „Britannia” Beuthen) Wielokrotny zdobywca tytułu mistrza Górnego Śląska i południowo-wschodnich Niemiec działał do 1945 roku. Boisko klubowe znajdowało się za torami kolejowymi na tzw. Kneflikowskim Polu, koło kopalni „Heinitz” (potem od roku 1945 „Rozbark”).

 

16.06 – w roku 1947 zmarł w Bytomiu i spoczął na cmentarzu ewangelickim przy ul. Powstańców Śląskich dr Klemens Kauczyński. Studiował medycynę we Lwowie i do 1944 roku pracował tam jako lekarz i dyrektor szpitala. Był autorem licznych artykułów naukowych z zakresu dermatologii. W październiku 1945 roku został ordynatorem oddziału skórno-wenerycznego Szpitala Miejskiego w Bytomiu.

 

17.06 – w roku 1934 w Miechowicach miejscowa komórka partii nazistowskiej odsłoniła kamień pamiątkowy w miejscu śmierci, zabitego w walce z komunistami członka miechowickiej bojówki SA – Franza Kortyki.

 

18.06 – w roku 1905 konsekrowano kościół p.w. Świętej Rodziny w Bobrku. Autorem projektu tej świątyni, nawiązującej stylem do kościołów późnoromańskich, był opolski architekt rejencyjny Ludwik Schneider.

 

19.06 – w roku 1921 nocą, w Bytomiu przy obecnym placu Grunwaldzkim nieznani sprawcy dokonali zamachu bombowego. Uszkodzono dwie kamienice, ale nie było ofiar w ludziach. Działo się to podczas trwania trzeciego powstania śląskiego, kiedy władzę w mieście blokowanym przez powstańców, sprawowały wojska francuskie.

 

20.06 – w roku 1886 o godz. 8.30 ks. biskup sufragan wrocławski Gleich dokonał konsekracji kościoła p.w. Świętej Trójcy w Bytomiu przy ul. Piekarskiej. Okazały gmach zbudowano w stylu neogotyckim wg projektu znanego bytomskiego architekta Paula Jackischa.

 

21.06 – w roku 1930 w swoim skromnym domku w Miechowicach zmarła Matka Ewa – Ewa von Tiele – Winckler, córka Huberta, jednego z najbogatszych przemysłowców na Górnym Śląsku. Jako przełożona ewangelickiego Zgromadzenia Diakonis przez czterdzieści lat kierowała założoną przez siebie w Miechowicach „Ostoją Pokoju” – ośrodkiem opiekuńczym dla dzieci. Jej misja kontynuowana jest po dziś dzień na całym świecie.

 

22.06 – w roku 1911 przyjął święcenia kapłańskie ks. Maksymilian Wojtas, bytomianin, absolwent bytomskiego gimnazjum. W okresie polsko-niemieckiego konfliktu o Górny Śląsk był wikarym w Hajdukach (dzisiaj Chorzów-Batory), więc po podziale znalazł się w Polsce. Pracował w szkolnictwie, wydawał niemiecki odpowiednik „Gościa Niedzielnego”, kierował „Caritas” diecezji katowickiej, a także zajmował się dziejami Kościoła w Bytomiu.

 

23.06 – w roku 1902 przyjął święcenia kapłańskie ks. Franz Strzybny, Ślązak spod Raciborza, który jako duchowny do końca życia związał się z Bytomiem. W latach 1902 – 1912 był wikarym w parafii Wniebowzięcia NMP, a od 1913 kierował przez 23 lata nową parafią św. Jacka w Rozbarku.

 

24.06 – w roku 1960 na scenie Opery Śląskiej w Bytomiu miał miejsce debiut (wkrótce światowej sławy) tenora Wiesława Ochmana. Wystąpił w roli Sir Edgara Ravenswood w operze Donizettiego „Łucja z Lammermoor”.

 

25.06 – w roku 1921 zawarto zawieszenie broni między stroną polską, a niemiecką w III powstaniu śląskim. Kordon wojsk sojuszniczych (włoskich, francuskich i brytyjskich) rozpoczął rozdzielanie walczących.

 

26.06 – w roku 1906 Brackie Stowarzyszenie Zawodowe podjęło decyzję utworzenia ośrodka koordynującego działalność służb ratowniczych w kopalniach. Na jego miejsce wybrano Bytom, gdzie Towarzystwo Górnicze „Spadkobiercy Gieschego” odstąpiło teren przy kopalni węgla „Heinitz” (po II wojnie światowej „Rozbark”). Górnośląska Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego w Bytomiu podjęła pracę w 1908 roku.

 

27.06 – w roku 1497 został ścięty w Nysie książę opolski Mikołaj II, młodszy brat ostatniego Piasta władającego księstwem bytomskim – Jana II Dobrego. Książe Mikołaj poniósł karę za zranienie namiestnika Śląska – księcia cieszyńskiego i zaatakowanie biskupa wrocławskiego.

 

28.06 – w roku 2009 rozpoczęła się w Bytomiu XVI już Międzynarodowa Konferencja Tańca Współczesnego (pierwsza odbyła się w roku 1994). Jest to coroczny kilkunastodniowy festiwal grup i zespołów tanecznych ze wszystkich kontynentów, połączony ze spotkaniami artystów, wykładami i warsztatami, przygotowywany przez Śląski Teatr Tańca w Bytomiu.

 

29.06 – w roku 1932 dokonano uroczystego poświecenia kościoła ewangelickiego w Bobrku. Obok świątyń w centrum miasta (obecny kościół katolicki p.w. św. Wojciecha) i w Miechowicach (na terenie „Ostoi Pokoju”) był to wtedy trzeci kościół ewangelicki w powiecie bytomskim.

 

30.06 – w roku 1905 w Szombierkach, w obecności biskupa wrocławskiego, kardynała Georga  Koppa, nastąpiła uroczysta konsekracja nowego neoromańskiego kościoła  p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa.

 

LIPIEC

 

1.07 – w roku 1975 na mocy rozporządzenia Rady Ministrów granice administracyjne Bytomia powiększyły się o terytorium Radzionkowa, Rojcy, Stolarzowic, Suchej Góry oraz Stroszka.

 

2.07 – w roku 1945 odbył się w Bytomiu uroczysty pogrzeb, zmarłego tragicznie w lutym tego roku Jana Smolenia. Od 1925 roku pracował jako nauczyciel gimnazjalny w polskiej części Górnego Śląska. W latach 1935-1939 był nauczycielem matematyki i fizyki w bytomskim gimnazjum polskim (dziś budynek szpitala zakaźnego). W czasie wojny kierował tajnym nauczaniem w Krakowie. W lutym 1945 roku został kuratorem Śląskiego Okręgu Szkolnego. Zginął w wypadku samochodowym w Karbiu.

 

3.07 – w roku 1885 ukazał się pierwszy, po przeniesieniu redakcji i drukarni z Królewskiej Huty (Chorzowa) do Rozbarku, numer drukowanej w języku polskim gazety „Katolik”. Wkrótce, wraz ze swoimi dodatkami „Katolik” stał się jednym z najpoczytniejszych i najbardziej opiniotwórczych czasopism górnośląskich. W roku 1889 nastąpiła kolejna przeprowadzka – do kamienicy przy obecnej ul. Powstańców Warszawskich w Bytomiu.

 

4.07 – w roku 1922 po podziale Górnego Śląska do Bytomia wkroczyły uroczyście oddziały 2 i 3 kompanii 5 pułku piechoty Reichswehry ze Szczecina, symbolicznie obejmując miasto pozostające po plebiscycie w Niemczech.

 

5.07 – w roku 1921, z inicjatywy dowództwa wojsk francuskich stacjonujących na obszarze plebiscytowym, na katolickim cmentarzu przy ul. Powstańców Śląskich odsłonięto pomnik żołnierzy alianckich, którzy jako jeńcy wojenni zmarli w bytomskich lazaretach w latach 1914-1918.

 

6.07 – w roku 1459 książę z linii Piastów oleśnickich Konrad IX Czarny władający od roku 1450 połową Bytomia i księstwa bytomskiego, wykupił za 1700 grzywien od Wacława I księcia cieszyńskiego drugą połowę, skupiając odtąd w swoich rękach całe miasto i księstwo. Stało się to 90 lat po podziale z 1369 roku.

 

7.07 – w roku 1997 doszło do krótkotrwałego połączenia dwóch sławnych i utytułowanych bytomskich klubów sportowych GKS „Szombierki” i KS „Polonia”. Inicjatywa powołania jednego miejskiego klubu sportowego przetrwała tylko nieco ponad rok.

 

8.07 – w roku 1742, w niecały rok po zdobyciu kosztem austriackich Habsburgów prawie całego Śląska, król pruski Fryderyk II powołał specjalne ministerstwo do spraw Śląska. Pierwszym ministrem został zaufany króla – Ludwig Wilhelm von Münchow. Jednak największe zasługi, szczególnie dla rozwoju gospodarczego Śląska i Bytomia miał minister (w latach 1770 - 1807) Georg Karl Heinrich hrabia von Hoym.

 

9.07 – w roku 1933, na stadionie miejskim w Bytomiu (obecnie wykorzystywany przez „Polonię” stadion im. Edwarda Szymkowiaka przy ul. Olimpijskiej), odbył się wielki wiec nazistów z udziałem szefa Niemieckiego Frontu Pracy – reichsleitera Roberta Leya.

 

10.07 – w roku 1933 w Bytomiu przed gmachem dzisiejszego Urzędu Miejskiego odsłonięto pomnik – fontannę ku czci Horsta Wessela (zamordowanego kilka lat wcześniej przez komunistów przywódcy berlińskiej bojówki hitlerowskiej). Został on zniszczony w 1945 roku, a w jego sąsiedztwie powstał wtedy obelisk poświęcony poległym żołnierzom Armii Czerwonej.

 

11.07 – w roku 1920 ukazał się w Bytomiu pierwszy numer dwujęzycznego czasopisma „Oberschesisches Wochenblatt” – „Tygodnik Górnośląski”, skierowanego do czytelników zachowujących neutralność wobec trwającego w tym czasie polsko – niemieckiego konfliktu o Śląsk. Redaktorem naczelnym został Jan Kubik, a nakład wynosił 12 tysięcy egzemplarzy. 

 

12.07 – w roku 1864 zmarł hrabia Karl Lazarus Henckel von Donnersmarck, od 1827 roku tytularny 9. wolny pan stanowy Bytomia. Był posiadaczem wielkiego majątku ziemskiego (Świerklaniec, Repty, Zabrze, Świętochłowice, Chropaczów, Stolarzowice i in.) oraz aktywnym przemysłowcem.

 

13.07 – w roku 1624 zmarł w Wiedniu Lazarus I Henckel von Donnersmarck. Jako bankier (jego ojciec był kupcem w Lewoczy ) w czasie wojen z Turkami pożyczył cesarzowi znaczne sumy pieniędzy. Niewypłacalny cesarz zrekompensował mu straty, nadając szereg przywilejów oraz jako zastaw między innymi bytomskie państwo stanowe. W ten sposób Hencklowie ostatecznie w roku 1623 przejęli Bytom.

 

14.07 – w roku 1933 dekretem kanclerza Adolfa Hitlera w Niemczech wprowadzono system monopartyjny. Odtąd jedyną legalnie działającą siłą polityczną była partia nazistowska. Działalność innych partii została zakazana, a za uczestniczenie w nielegalnych organizacjach politycznych groziły poważna kary. W tym czasie, z wybranej kilka miesięcy wcześniej, bytomskiej rady miejskiej ustąpili wszyscy nie nazistowscy radni.

 

15.07 – w roku 1874, w miejscu dzisiejszej hali peronowej, otwarto do użytku pierwszy dworzec kolei górnośląskiej, która połączyła Bytom z Gliwicami dwa lata wcześniej. Był to stosunkowo duży budynek ze środkową parterową częścią przeznaczoną dla obsługi pasażerów oraz jednopiętrowymi skrzydłami biurowo –  mieszkalnymi.

 

16.07 – w roku 1821 na żądanie Prus papież Pius VII bullą „De salute animarum” wyłączył dekanat bytomski z diecezji krakowskiej i włączył do biskupstwa wrocławskiego, które jednocześnie przestało podlegać metropolii gnieźnieńskiej i zostało bezpośrednio poddane Stolicy Apostolskiej.

 

17.07 – w roku 1825 w Opolu urodził się Paul Jackisch – królewski radca budowlany, kierownik komisji budowlanej bytomskiej rady miejskiej. Najczęściej tworzył w stylu historyzmu. Zaprojektował kilkadziesiąt obiektów sakralnych, stąd nazywany był „górnośląskim budowniczym kościołów”. W Bytomiu m. in. pozostawił po sobie budynek obecnej szkoły muzycznej, kompleks sądowo-więzienny i kościół Trójcy Świętej.

 

18.07 – w roku 1896 w Bytomiu oddano do użytku  nowy, drugi już budynek dworca kolei górnośląskiej (znajdował się w miejscu obecnego budynku dworcowego), zaprojektowany przez architekta Friedricha Metteganga. Nowocześnie jak na tamte czasy wyposażony gmach posiadał charakterystyczną wysoką halę główną oraz symetryczne parterowe skrzydła z wysokimi dachami.

 

19.07 – w roku 1974, po czterech latach prac budowlanych, nastąpiło oficjalne otwarcie gmachu głównego Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bytomiu.  Nowoczesny jak na tamte czasy budynek projektu architekta Emila Sudoła stanął w środkowej części pl. Sobieskiego (wówczas pl. Thälmanna).

 

20.07 – w roku 1951 w Bytomiu przy ul. Kopernika (obecnie ul. Woźniaka), w przejętym przez państwo budynku ewangelickiego domu starców, władze oświatowe utworzyły Państwowe Pogotowie Opiekuńcze dla dzieci, przekształcone następnie w 1960 roku w Państwowy Dom Dziecka.

 

21.07 – w roku 1884 doroczne święto strażackie odbyło się po raz pierwszy w Bytomiu. Organizatorem był Górnośląski Związek Straży Pożarnych, a wzięło w nim udział około pięciu tysięcy zaproszonych strażaków z całych Niemiec.

 

22.07 – w roku 1864 w Bytomiu oficjalnie zamknięto cmentarną kaplicę p.w. Trójcy Świętej, która od XVII wieku znajdowała się w miejscu dzisiejszego kościoła pod tym samym wezwaniem. Decyzja ta związana była z likwidacją starego cmentarza oraz opłakanym stanem technicznym budynku.

 

23.07 – w roku 1889 urodził się w Mysłowicach ks. Alfred Hrabowsky, proboszcz parafii Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Bytomiu w latach 1930 – 1945. Do 1939 roku odprawiał w kościele msze po polsku. W czasie wojny wspierał polskich duchownych. W 1946 roku został przymusowo wysiedlony z Polski. Zmarł w Niemczech w 1954 roku.

 

24.07 – w roku 1897 wydano zgodę na rozpoczęcie budowy nowego gmachu starostwa powiatowego w Bytomiu przy dzisiejszej ul. Korfantego. Autorem projektu ukończonego w maju 1899 roku budynku był Walter Kern ze Steglitz koło Berlina. Obecnie gospodarzem jest tam Muzeum Górnośląskie.

 

25.07 – w roku 1490 ks. Jan, prepozyt parafii św. Małgorzaty w Bytomiu zawarł umowę w sprawie płacenia dziesięciny (podatku wysokości jednej dziesiątej dochodu oddawanego na rzecz Kościoła) z mieszczanami bytomskimi, mieszkańcami bytomskich przedmieść i kmieciami z okolicznych wsi (Szombierki, Łagiewniki, Chropaczów, Bobrek, Miechowice, Świętochłowice i Brzozowice).

 

26.07 – w roku 1869 Bytom uzyskał bezpośrednie normalnotorowe połączenie kolejowe. Oddano wtedy do eksploatacji odcinek  linii łączącej Wrocław przez Pszczynę z Dziedzicami wybudowany przez Towarzystwo Kolei Prawego Brzegu Odry (Rechte Oder Ufer Eisenbahn). Wkrótce powstał też pierwszy bytomski dworzec tej linii kolejowej przy obecnej ul. Powstańców Warszawskich, obok dzisiejszego dworca autobusowego.

 

27.07 – w roku 1945 przy kopalni węgla kamiennego „Miechowice” powstał obóz pracy przymusowej. Podobne obozy ówczesne władze komunistyczne urządziły przy innych kopalniach i hutach na terenie Bytomia. W następnych latach przebywali w nich, pracując niewolniczo jeńcy z armii niemieckiej, uznana za niemiecką ludność cywilna oraz więźniowie polityczni.

 

28.07 – w roku 1742 został podpisany w Berlinie traktat pokojowy między Prusami i Habsburgami, kończący, toczoną od 1740 roku, I wojnę śląską. Habsburgowie zrzekli się w nim prawie całego Śląska na rzecz Prus. W ten sposób Bytom na blisko dwieście lat znalazł się najpierw w granicach Prus, a potem zjednoczonych przez Prusy Niemiec.

 

29.07 – w roku 1997 zmarł w Bytomiu prof. dr hab. Jerzy Szydłowski archeolog, od 1955 roku kierownik działu archeologii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Od początku lat 70-tych XX organizator i kierownik zakładu archeologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Był między innymi autorem publikacji „Bytom. Pradzieje i początki miasta” - podstawowego opracowania dotyczącego pierwszych wieków miasta.

 

30.07 – w roku 1921 powstała w Bytomiu Naczelna Rada Ludowa na Górnym Śląsku, która do ostatecznego podziału śląska miała koordynować polskie działania na byłym obszarze plebiscytowym oraz przygotować administrację dla przyszłego autonomicznego województwa śląskiego. Rada działała pod przewodnictwem Józefa Rymera, potem pierwszego wojewody śląskiego.

 

31.07 – w roku 1419 bytomską parafię Mariacką, po dobrowolnej rezygnacji poprzedniego proboszcza – także premonstratensa z klasztoru na Ołbinie we Wrocławiu – ks. Mikołaja z Kluczborka, objął ks. Jan syn Grzegorza z Gliwic. Swą funkcję pełnił tylko kilka miesięcy, po czym zamienił się z ks. Jakubem synem Spytka. Jednak w maju 1420 roku parafią zarządzał już kolejny proboszcz – ks. Piotr syn Abrahama. Częste zmiany plebanów świadczą o małej atrakcyjności parafii w podzielonym i zubożałym w tym czasie Bytomiu.

 

SIERPIEŃ

 

1.08 – w roku 1926, na prośbę mieszkańców Stolarzowic i Górnik, których od kościoła parafialnego w Reptach oddzieliła w 1922 roku polska granica państwowa, władze diecezji wrocławskiej wyraziły zgodę na utworzenie w Stolarzowicach kuracji. Było to wstępem do powołania tam osobnej parafii, która powstała w roku 1940, po wybudowaniu w latach 1928 – 1929 kościoła p.w. Chrystusa Króla. 

 

2.08 – w roku 1945, ówczesne władze Bytomia uznając majątek parafii ewangelickiej za „mienie poniemieckie  i opuszczone”, oddały dawny gmach kościoła św. Mikołaja (obecnie p.w. św. Wojciecha) duchownym rzymskokatolickim przesiedlonym do Bytomia z Kresów Wschodnich.

 

3.08 – w roku 1472 piastowski książę oleśnicki – Konrad X Biały Młodszy wystawił mieszczanom bytomskim dokument potwierdzający wszystkie ich dotychczasowe przywileje.

 

4.08 – w roku 1915 odbyła się konsekracja ukończonego cztery lata wcześniej kościoła p.w. św. Jacka w Rozbarku. Autorem projektu tej monumentalnej, neoromańskiej świątyni, nawiązującej architekturą do katedry w Limburgu był Max Giemza z Katowic.

 

5.08 – w roku 1969 zmarł w Bytomiu Józef Kwietniewski – w latach 1927-1935  naczelnik Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech. W Bytomiu zamieszkał w 1934 roku, kiedy objął stanowisko sekretarza gimnazjum polskiego. Po wojnie, którą przeżył w obozach koncentracyjnych, wstąpił do partii komunistycznej. Od 1945 roku do śmierci pełnił obowiązki radnego Bytomia, a w latach 1947-1950 wiceprezydenta miasta. Był posłem na Sejm PRL w latach 1961-1969.

 

6.08 – w roku 1851 zmarł Franz von Winckler, sztygar i zarządca kopalni kruszców „Maria” w Miechowicach. W 1832 roku, ożeniwszy się z właścicielką Miechowic Marią Aresin, stał się posiadaczem ciągle potem przez siebie rozbudowywanego majątku. W 1839 roku kupił zaniedbaną wieś Katowice (około 300 mieszkańców) i rozpoczął ich wielką karierę, umieszczając tam zarząd swoich dóbr (m. in. 69 kopalń i 13 hut od Mysłowic po Rokitnicę).

 

7.08 – w roku 1846 zmarł John Baildon, Szkot, jeden z pionierów uprzemysłowienia Górnego Śląska. Na Śląsk przybył, na prośbę Friedricha Wilhelma von Redena – dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, mając 21 lat. Działał na terenie ówczesnego rozległego powiatu bytomskiego – m. in. nadzorował budowę Królewskiej Huty Żelaza w dzisiejszym Chorzowie oraz  zbudował hutę swojego imienia nad Rawą pod Katowicami. 

 

8.08 – w roku 1914 zmarł w Szombierkach i został pochowany w tamtejszym kościele Bernhard Stephan, prawnik, bytomski radny i poseł do pruskiego Landtagu. Był człowiekiem głęboko religijnym. Jako dyrektor generalny zakładów hrabiów Schaffgotsch (od 1899 roku) inspirował działania socjalne wobec pracowników koncernu i fundacje kościelne. Swobodnie posługiwał się językiem niemieckim i polskim. Był zwolennikiem ich równouprawnienia.

 

9.08 – w roku 1447 zmarł Konrad IV Starszy, piastowski książę oleśnicki i bytomski (1413-1416). Od roku 1417 był biskupem wrocławskim, ale jego ambicje polityczne (został z ramienia Zygmunta Luksemburczyka starostą całego Śląska), rozrzutność i apodyktyczny styl rządzenia sprawiły, że kler był mu niechętny.

 

10.08 – w roku 1830 urodził się hrabia (od 1901 roku pruski książe) Guido Henckel von Donnersmarck – 13. wolny pan stanowy Bytomia. Inwestował w przemysł w wielu krajach Europy (w Bytomiu należała do niego kopalnia „Karsten-Centrum”). Jego majątek, drugi co do wielkości w Niemczech, szacowano na ponad 250 milionów marek. Był wpływowym politykiem katolickiej Partii Centrum. W 1871 roku wymusił na pokonanych Francuzach podwyższenie ich kontrybucji do 5 miliardów franków w złocie. 

 

11.08 – w roku 1919 rozpoczął się strajk generalny na Górnym Śląsku. W całym okręgu przystąpiło do niego około 140 tysięcy robotników. W Bytomiu i w powiecie bytomskim zastrajkowały wszystkie kopalnie węgla i rud. W Mysłowicach 15 sierpnia wojsko niemieckie (Grenzschutz) zmasakrowało górników, co było bezpośrednią przyczyną wybuchu I powstania śląskiego.

 

12.08 – W roku 1201 w dokumencie papieskim potwierdzającym stan posiadania wrocławskich premonstratensów, pojawiła się pierwsza pisemna wzmianka o bytomskim kościele p.w. św. Małgorzaty.

 

13.08 – w roku 1948 ojcowie kapucyni prowincji krakowskiej objęli bytomską parafię Podwyższenia Krzyża Świętego, którą opiekują się do dzisiaj.

 

14.08 – w roku 1873 urodził się Konrad Schmula - pastor ewangelicki w Bytomiu w latach 1920-1944. Podobnie jak wielu mieszkańców Bytomia był zdecydowanym przeciwnikiem plebiscytu, uważając że cały Górny Śląsk powinien pozostać w granicach Niemiec. Do tezy tej przekonywał też opinię publiczną w Holandii i Szwajcarii podczas wizyt w tych krajach.

 

15.08 – w roku 1865 urodził się w Rozbarku Paweł Dombek, redaktor wydawanej w Bytomiu w języku polskim gazety „Katolik”, działacz polskich związków zawodowych na Górnym Śląsku, prezes bytomskiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, poseł do Reichstagu z okręgu bytomskiego. Zmarł w 1925 roku jako burmistrz Królewskiej Huty (Chorzowa).

 

16.08 – w roku 1479 zawarty został układ między władającym księstwem bytomskim Konradem X Białym – Piastem z linii oleśnickiej, a królem węgierskim Maciejem Korwinem, na mocy którego ten ostatni w zamian za korzyści finansowe stawał się panem księstwa bytomskiego.

 

17.08 – w roku 1893 w Bytomiu, w nieistniejącym już gmachu przy obecnej ul. Strzelców Bytomskich, zaczął funkcjonować klasztor Dobrego Pasterza. Był to rodzaj domu poprawczego dla dziewcząt i młodych kobiet. Utrzymywany był przez miasto i licznych zamożnych filantropów m. in. hrabiego Hugona  Henckel von Donnersmarck oraz hrabiostwo Johannę i Hansa Ulricha von Schaffgotsch. 

 

18.08 – w roku 1919  podczas I powstania śląskiego miała miejsce nieudana próba zdobycia bytomskich koszar Reichswehry (przy dzisiejszej ul. Smolenia) przez rozbarsko-bytomską kompanię powstańczą, której dowódcą był Jan Lortz. Nie powiodła się również, równolegle prowadzona, próba opanowania wojskowej centrali telefonicznej, znajdującej się w hotelu Skrochy przy obecnej ul. Józefczaka.

 

19.08 – w roku 1683, w drodze na odsiecz obleganemu przez wojska tureckie Wiedniowi, w Bytomiu zatrzymał się na nocleg, wraz z odprowadzającą go żoną - królową Marysieńką i częścią dworu, król Polski Jan III Sobieski.

 

20.08 – w roku 1942 (nocą) brytyjski samolot zrzucił kilka bomb na tory kolejowe stacji Bobrek. Jedna z bomb trafiła w markownię kopalni „Bobrek” – wtedy „Grafin Johanna”, a inna spadła w parku obok willi dyrektora kopalni.

 

21.08  – w roku 1932 w bytomskim parku miejskim odsłonięto pomnik poległych w I wojnie światowej żołnierzy 156 pułku piechoty (pułk ten kwaterował w Bytomiu w latach 1913-1919 i wielu bytomian w nim służyło). Autorem projektu był architekt Birkmann. Monument zniszczono w 1945 roku.

 

22.08 – w roku 1945 komuniści zorganizowali w Bytomiu komitet powiatowy Polskiej Partii Robotniczej. Pod koniec roku w powiecie było około 300 przedstawicieli tego ugrupowania politycznego.

 

23.08 – w roku 1887 w Bytomiu przy ul. Dworcowej poświęcono zakład dobroczynny św. Roberta dla kalek i chorych, który powstał z fundacji biskupa wrocławskiego Roberta Herzoga. Obecnie w budynku tym, przebudowanym i powiększonym na początku XX wieku, mieści się miejski dom pomocy społecznej dla osób dorosłych.

 

24.08 – w roku 2000 w nocy wybuchł pożar w zabytkowym gmachu bytomskiej Opery Śląskiej, w którym spłonęło unikatowe wnętrze sali koncertowej. Zostało ono zaprojektowane w 1927 roku przez światowej sławy architekta profesora Hansa Pölziga. Zamontowano wówczas wewnątrz sali dodatkowe ściany ze sklejki, uzyskując dzięki temu przestrzeń rezonansową i w rezultacie znakomitą akustykę.

 

25.08 – w roku 1929 w Stolarzowicach, w klasztorku sióstr Służebniczek Marii Panny urządzonym w dawnym dworze Donnersmarcków, powstało pierwsze w tej miejscowości przedszkole dla kilkudziesięcioroga dzieci.

 

26.08 – w roku 1843 urodził się w Münster Wilhelm Schulte, historyk i nauczyciel. Ze Śląskiem związany od 1867 roku. W Bytomiu mieszkał w latach 1884-1897, pełniąc funkcję dyrektora bytomskiego gimnazjum klasycznego (dziś szkoła muzyczna). Równocześnie poświęcał się studiom nad dziejami Śląska – był autorem licznych artykułów na ten temat. Po przejściu na emeryturę i śmierci żony wstąpił do zakonu franciszkanów.

 

27.08 – w roku 1911, po trzech latach budowy, poświęcony został kościół p.w. św. Jacka w Rozbarku. Autorem projektu tej monumentalnej, neoromańskiej świątyni, nawiązującej architekturą do katedry w Limburgu był Max Giemza z Katowic.

 

28.08 – w roku 1978 – działalność wydobywcza kopalni węgla kamiennego „Dymitrow” (do 1950 i od 1990 roku kopalnia „Centrum”) wywołała serię wstrząsów, które spowodowały znaczne uszkodzenia domów oraz elementów infrastruktury komunalnej w północnej części śródmieścia Bytomia.

 

29.08 – w  roku 1964 otwarto przy ul. Chorzowskiej w Bytomiu nowoczesny kompleks budynków Liceum Pedagogicznego dla Wychowawczyń Przedszkoli. Od 1992 roku jest to siedziba jednej z bytomskich wyższych uczelni - Kolegium Nauczycielskiego.

 

30.08 – w roku 1908 w bytomskim parku miejskim nieopodal Stawu Łabędziego dokonano uroczystego odsłonięcia pomnika Otto von Bismarcka – wieloletniego kanclerza i autora zjednoczenia Niemiec. Monument zaprojektował i wykonał rzeźbiarz Hermann Kapst.

 

31.08 – w 1924 roku zmarł Max Kopfstein – wieloletni główny rabin bytomski. Zasłynął jako społecznik i historyk gminy żydowskiej w Bytomiu. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ul. Piekarskiej w Bytomiu.

 

WRZESIEŃ

 

1.09 – w roku 1939 atakiem Niemiec hitlerowskich na Polskę rozpoczęła się II wojna światowa. Bytom, znajdujący się wówczas w granicach Niemiec, został ostrzelany przez polską artylerię forteczną. Ostrzał prowadzono z tradytora (ciężkiego schronu artyleryjskiego), umieszczonego na wzgórzu 305 w Bobrownikach – ogniwa polskich, stałych fortyfikacji Obszaru Warownego „Śląsk”.

 

2.09 – w roku 1930 biskupem warmińskim został mianowany bytomianin (ur. 10.10.1880) ks. Maksymilian Kaller. Po wojnie zmuszony do opuszczenia swojej diecezji zmarł w we Frankfurcie nad Menem w1947 roku. Trwa jego proces beatyfikacyjny.

 

3.09 – w roku 1980 komitet strajkowy kopalni „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu-Zdroju podpisał porozumienie z delegacją rządową – tak zwane porozumienia jastrzębskie, które były uzupełnieniem porozumień podpisanych kilka dni wcześniej na Wybrzeżu. Strajku nie przerwały bytomskie kopalnie „Szombierki”, „Dymitrow” (potem „Centrum”) i „Bobrek”, wymuszając na władzach podpisanie następnego dnia osobnego porozumienia w Bytomiu.

 

4.09 – w 1945 roku wojewoda śląsko – dąbrowski Aleksander Zawadzki wydał rozporządzenie zakazujące pobytu ludności pochodzenia niemieckie w górnośląskich miastach. Dla wielu rodzimych mieszkańców Bytomia oznaczało to deportację.

 

5.09 – w roku 1873 wydobyto pierwszy węgiel z nowo otwartej kopalni „Hohenzollern” (po 1945 roku „Szombierki”). Uchodziła ona za jedną z najbardziej nowocześnie wyposażonych kopalń górnośląskich, szczególnie pod względem przeróbki mechanicznej, elektryfikacji i transportu. Na przykład już w 1883 uruchomiono w niej (po raz pierwszy w Europie) podziemny elektrowóz.

 

6.09 – w  roku 1925 odsłonięto w Bytomiu na dzisiejszym pl. Słowiańskim pomnik poległych żołnierzy Selbstschutzu (czyli niemieckiej samoobrony - formacji walczącej z powstańcami podczas trzeciego powstania śląskiego). Autorem projektu monumentu był Curt Höppner.

 

8.09 – w roku 1932 odbyło się pierwsze posiedzenie rady pedagogicznej polskiego prywatnego gimnazjum w Bytomiu, któremu przewodniczył Miłosz Sołtys, nauczyciel desygnowany na dyrektora tej placówki przez stronę polską. Jednak jego życiorys (opolanin, harcerz, żołnierz I brygady Legionów, komendant ochrony komisariatu plebiscytowego w Bytomiu, dowódca batalionu w III powstaniu śląskim) sprawił, że władze niemieckie go nie zaaprobowały.

 

9.09 – w roku 1981 odbyło się zebranie założycielskie bytomskiego oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Przez szereg lat towarzystwo odgrywało ważną rolę jako popularyzator wiedzy o zabytkach w mieście oraz instytucja nacisku na władze miasta w sprawach ich konserwacji.

 

10.09 – w roku 1971, po kilkuletniej, kompleksowej przebudowie, zaczął funkcjonować w Bytomiu nowy układ torowy tramwajów. Zlikwidowano wtedy tory na ulicach: Jainty, Dzieci Lwowskich, Wrocławskiej (od ul. Piekarskiej do ul. Chrzanowskiego), Powstańców Warszawskich (od ul. Moniuszki do dworca kolejowego) oraz częściowo na pl. Kościuszki. Wybudowano również wiadukt tramwajowy nad ul. Wrocławską. Pl. Sikorskiego stał się wtedy największym węzłem śląskich linii tramwajowych.

 

11.09 – w roku 1876 otwarto w Bytomiu szpital miejski przy obecnej ul. Żeromskiego. Jak na drugą połowę XIX wieku był duży – 174 lóżka, oraz funkcjonalnie zaprojektowany (przez znanego bytomskiego architekta Paula Jackischa). Pierwszym kierownikiem szpitala został dr Herrmann.

 

12.09 – w roku 1428 wystawiony został dokument, w którym znajduje się wzmianka o szkole w Bytomiu. Była to prawdopodobnie przykościelna szkoła parafialna. Zapewne powstała ona o wiele wcześniej – w XIV a może nawet już w XIII wieku.

 

13.09 – w roku 1631, w czasie trwania wojny 30-letniej, zakończyła swój pobyt w Bytomiu komisja cesarska, której zadaniem było ocenić stan rekatolizacji protestanckiego od drugiej połowy XVI wieku mieszczaństwa bytomskiego. Komisja stwierdziła, że „w Bytomiu są jeszcze zaciekli luteranie”.

 

14.09 (lub 2.09 – datacja niepewna) – w roku 1367 wzburzeni mieszczanie bytomscy zamordowali proboszcza kościoła Mariackiego w Bytomiu Piotra z Koźla i jego wikarego Mikołaja z Pyskowic. W związku z tym wydarzeniem biskup krakowski obłożył miasto klątwą.

 

15.09 – w roku 1912, w należącym wtedy do Bytomia Czarnym Lesie (obecnie Nowy Bytom – dzielnica Rudy Śląskiej), biskup sufragan wrocławski Karol Augustin poświęcił kościół p.w. św. Pawła. Budowę tej wspaniałej neoromańskiej (z akcentami bizantyjskimi) świątyni, zaprojektowanej przez holenderskiego architekta Johannesa Klompa z Dortmundu, prowadził w latach 1911-1912 ks. Edward Adamczyk.

 

16.09 – w roku 1475 Bytom z wyjątkiem kościoła parafialnego strawił wielki pożar. Odbudowujące się miasto ponownie dotknął podobny kataklizm w 1515 roku.

 

17.09 - w roku 1957 został pochowany na cmentarzu Mater Dolorosa zmarły 3 dni wcześniej Piotr Miętkiewicz (ur. 1891) nauczyciel języków obcych (niemieckiego, francuskiego i angielskiego). Był ostatnim dyrektorem polskiego gimnazjum w Bytomiu (1937-1939) i pierwszym powojennym prezydentem miasta Bytomia (1945-1948).

 

18.09 – w roku 1997 w Warszawie wydane zostało rozporządzenie prezesa Rady Ministrów przywracające od 1 stycznia 1998 roku samodzielną gminę miejską Radzionków. W ten sposób zakończyły się, trwające blisko osiem lat, starania Radzionkowskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego o oderwanie gminy od Bytomia.

 

19.09 – w roku 1580 Rudolf II Habsburg – cesarz i król Czech potwierdził bytomskim mieszczanom prawo do pobierania ceł i myta za towary przewożone przez miasto. Były to między innymi: sól, żelazo, miedź, smoła, płótno, miód, olej, ryby, piwo, wino, chmiel i bydło.

 

20.09 – w roku 1924 zmarł i został pochowany na cmentarzu Mater Dolorosa Alfred Stephan – prawnik, nadburmistrz Bytomia w latach 1919-1924. Kierował miastem w okresie polsko-niemieckiego konfliktu o Górny Śląsk. Na przełomie 1921 i 1922 roku, na 9 miesięcy musiał nawet opuścić Bytom na żądanie dowództwa wojsk francuskich.

 

21.09 – w roku 1914 przybył do Bytomia i przez ponad tydzień kwaterował w bytomskim gimnazjum (obecnie budynek zajmowany przez szkołę muzyczną) generał Paul von Hindenburg (późniejszy feldmarszałek i prezydent Niemiec) wraz z dowództwem formowanej na Górnym Śląsku niemieckiej 9 Armii.

 

22.09 – w roku 1929 konsekrowano ukończony rok wcześniej kościół p.w. Chrystusa Króla w Stolarzowicach. Zaprojektowany przez Recka - radcę budowlanego z Opola, łączy stylowo funkcjonalizm z nawiązaniami do neobaroku.

 

23.09 – w roku 1892 Thomas Cieplik, znany potem bytomski działacz i wydawca muzyczny oraz założyciel szkoły muzycznej – Konserwatorium, otworzył w Bytomiu przy obecnej ul. Jainty sklep z instrumentami muzycznymi.

 

24.09 – w roku 1866 w Śremie w Wielkopolsce urodził się Maksymilian Hanke – od 1894 prowadził w Bytomiu prywatną praktykę lekarską. Był współzałożycielem Towarzystwa Lekarzy Polaków na Śląsku. Kierował wydziałem spraw wewnętrznych Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu. Po podziale Górnego Śląska przeniósł się do Katowic, gdzie zmarł w 1939 roku.

 

25.09 – w roku 1895 Józef Tucholski założył w Bytomiu pierwszego gniazdo polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Śląsku. Liczyło wówczas 56 członków, a na jego czele stanął Paweł Dombek. Sokolstwo stawiało sobie za cel wychowanie patriotyczne młodzieży połączone z rozwijaniem tężyzny fizycznej.

 

26.09 – w roku 1831 zakończyła wielka zaraza cholery w Bytomiu, trwająca od maja tego roku. Szpital dla zarażonych urządzono w dawnym klasztorze franciszkanów (przy pl. Klasztornym). Choroba pochłonęła w mieście 53 ofiary, w tym dwóch lekarzy wojskowych i czterech pielęgniarzy. 32 zmarłych pochowano na doraźnie zorganizowanym cmentarzu przy dzisiejszej ul. Wrocławskiej, w miejscu wyburzonego kilka lat temu browaru.

 

27.09 – w roku 1936 po dwóch latach prac oddany został do użytku szesnastokilometrowy odcinek autostrady Bytom – Gliwice (obecnie droga krajowa nr 88). Był to fragment, budowanej od czasu przejęcia władzy w Niemczech przez nazistów, strategicznej „śląskiej” autostrady Bytom – Berlin. Dwa lat później połączono ją z drogą Bytom – Miechowice (ten łącznik to obecnie ul. Dolnośląska w Bytomiu).

 

28.09 – w roku 1988 bytomianin – Waldemar Legień (od dziewiątego roku życia związany z GKS „Czarni” Bytom) zdobył dla Polski na igrzyskach olimpijskich w Seulu pierwszy złoty medal w judo. Cztery lata potem, zdobywszy drugie złoto na igrzyskach w Barcelonie, zakończył karierę sportową.

 

29.09 – w roku 1898 uruchomiono pierwszą zelektryfikowaną linię tramwajową z Bytomia przez Szombierki i Bobrek do Zabrza (dzisiejsza linia tramwajowa nr 5).

 

30.09 – w roku 1853 zmarła Maria, córka właściciela Miechowic Ignatza Domesa i żona Franza Aresina. Słynęła w okolicach Bytomia z wielkiej urody. Owdowiawszy, wyszła powtórnie za mąż za zarządcę swojego majątku, 14 lat młodszego Franza Wincklera, który wielokrotnie pomnożył jej fortunę. Drugiego męża przeżyła o dwa lata, a spadkobierczynią została córka Wincklera z pierwszego małżeństwa – Valeska. Jej matka Alwina, była siostrą autora bytomskiego Lwa - Theodora Kalide.

 

PAŹDZIERNIK

 

1.10 – w roku 1901 roku uroczyście otwarto w Bytomiu Teatr Miejski i Dom Koncertowy – dzisiejszy gmach Opery Śląskiej. Na inauguracji zagrano uwerturę Beethovena „Zur Weihe des Hauses” oraz spektakl „Dziewica Orleańska” F. Schillera.  Pierwszym dyrektorem teatru został Hans Knapp.

 

2.10 – w roku 1851 w Bytomiu ukończono druk pierwszego numeru tygodnika „Oberschlesische Courier” („Kurier Górnośląski”), którego redaktorem odpowiedzialnym był Förster. Od 1877 roku pismo to ukazywało się dwa razy w tygodniu, a od 1880 trzy razy.

 

3.10 – w roku 2008, po kilkudziesięciu latach nieobecności i dwóch latach negocjacji z władzami stolicy, powrócił z Warszawy do Bytomia odlew „Śpiącego Lwa” dłuta Theodora Kalide. Pierwotnie lew wieńczył pomnik bytomian poległych w wojnie prusko – francuskiej 1870 roku. W latach pięćdziesiątych XX wieku został potajemnie wywieziony do Warszawy, gdzie następnie zdobił boczne wejście do tamtejszego ogrodu zoologicznego.

 

4.10 – w roku 2008 zainaugurowany został pierwszy rok akademicki na Wydziale Teatru Tańca w Bytomiu, filii renomowanej krakowskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. Dziekanem wydziału został Jacek Łumiński – dyrektor Śląskiego Teatru Tańca w Bytomiu.

 

5.10 – w roku 1857, po trwającym sześć lat gruntownym remoncie połączonym z regotyzacją świątyni, ks. kanonik Alojzy Ficek z Piekar dokonał ponownego poświęcenia parafialnego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Bytomiu.

 

6.10 – w roku 1917 konsekrowany został kościół p.w. Bożego Ciała w Bytomiu – Miechowicach. Świątynia, która łączy w sobie elementy neobaroku i funkcjonalizmu wzniesiona została w latach 1914 - 1917 według projektu bytomskiego architekta Teodora Ehla. 

 

7.10 – w roku 1643, w czasie wojny 30-letniej, wojsko szwedzkie zdobyło Bytom, dokonując w mieście licznych gwałtów, mordów i rabunków. Zdewastowane zostały zwłaszcza ratusz oraz kościoły parafialny i klasztorny.

 

8.10 – w roku 1984, na jedenaście dni przed swoją tragiczną śmiercią, w ramach Dni Kultury Chrześcijańskiej wygłosił kazanie w bytomskim kościele p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego  ks. Jerzy Popiełuszko. W 25 rocznicę tego wydarzenia przed kościołem odsłonięto pomnik ks. Jerzego, ufundowany przez Śląsko-Dąbrowską „Solidarność”.

 

9.10 – w roku 1900 przy obecnej al. Legionów nastąpiło poświęcenie gmachu konwiktu biskupiego (czyli internatu dla katolickich uczniów bytomskiego gimnazjum noszących się z zamiarem obrania w przyszłości kariery kapłańskiej). Obecnie ten pięknie odrestaurowany budynek jest siedzibą Polsko - Japońskiej Wyższej Szkoły Technik Komputerowych.

 

10.10 – w roku 1979 miała miejsce największa katastrofa w bytomskiej kopalni „Dymitrow” (od 1990 roku – „Centrum”) w wyniku wybuchu pyłu węglowego (było to następstwo nieprawidłowego wykonywania robót strzałowych) śmierć poniosło 34 górników.

 

11.10 – w roku 2000 wmurowano kamień węgielny pod przebudowę kwartału domów między ulicami Kwietniewskiego, Jainty, Browarnianą i Webera w Bytomiu. W celu realizacji tej inwestycji powstała spółka prywatno-publiczna „Kwartał”, która jednak po kilku latach zbankrutowała, nie kończąc rozpoczętych prac.

 

12.10 – w roku 1968 – z okazji święta Ludowego Wojska Polskiego w Bytomiu na skwerze pomiędzy ulicami Kraszewskiego i Powstańców Warszawskich odsłonięto tak zwany Pomnik Wolności. Autorem monumentu był Tadeusz Wrzecionka.

 

13.10 – w roku 1942 zmarł w obozie koncentracyjnym w Dachau Antoni Józefczak, działacz Związku Polaków w Niemczech. Znaczną część życia spędził w Westfalii, pracując w tamtejszych kopalniach. W roku 1932 przyczynił się do otwarcia polskiego prywatnego gimnazjum w Bytomiu, a potem do wybuchu wojny pełnił funkcję administratora budynków tej szkoły.

 

14.10 – w roku 1919 pruski Landtag uchwalił ustawę o podziale prowincji śląskiej na prowincje: dolnośląską (z dotychczasową stolicą we Wrocławiu)  i górnośląską (ze stolicą w Opolu), zwaną też Deutschoberschlesien (Niemieckim Górnym Śląskiem) lub też Westoberschlesien (Zachodnim Górnym Śląskiem). Prowincja górnośląska z Bytomiem obejmowała obszar wcześniejszej rejencji opolskiej.

 

15.10 – w roku 1861 zmarł w Bytomiu Moritz Friedländer jeden z pionierów przemysłu w okolicy Bytomia. Przyczynił się między innymi do powstania huty „Moritz” w Bobrku (po II wojnie światowej zwanej „Bobrek”) i obecnej huty „Pokój” w Nowym Bytomiu oraz założył kopalnię węgla kamiennego „Hoffnung” – poprzedniczkę kopalni „Heinitz” (po 1945 roku – „Rozbark”).

 

16.10 – w roku 1929, około godziny 10.15, nad Bytom nadleciał sterowiec – „Hrabia Zeppelin”. Wydarzenie to zostało przyjęte z wielkim zainteresowaniem przez mieszkańców miasta, którzy w liczbie ok. 40.000 zebrali się na bytomskim stadionie i okolicznych polach. Przelotowi statku powietrznego towarzyszyła obecność miejskich notabli, wycie syren strażackich i kopalnianych, występy lokalnych orkiestr oraz wiwat zgromadzonego tłumu.

 

17.10 – w roku 1898 zmarł pochodzący z Wielkopolski Stanisław Przyniczyński agronom i dziennikarz. W Bytomiu od 1874 do 1886 roku wydawał mało popularną w mieście „Gazetę Górnośląską”.  W roku 1878 założył w Bytomiu Centralne Towarzystwo Gospodarcze dla Górnego Śląska, które zrzeszało powstające na wzór wielkopolski  kółka włościańskie (rodzaj spółek rolniczych). W 1895 roku władze zmusiły go do wyjazdu ze Śląska.

 

18.10 – w  roku 1948 z inicjatywy Władysława Studenckiego powstał w Bytomiu Klub Literacki przy Związku Literatów Polskich. W kierowanym przez założyciela przez następne 33 lata klubie odbyło się około 1200 wieczorów, na które zapraszani byli znani pisarze (m. in. M. Dąbrowska, J. Andrzejewski, J. Iwaszkiewicz), uczeni (m. in. Z. Klemensiewicz, K. Michałowski, W. Tatarkiewicz) oraz artyści i podróżnicy.

 

19.10 – w roku 1989 odbył się zjazd bytomskiego oddziału Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ugrupowania politycznego przez lata współpracującego z PZPR). Zjazd, wobec politycznych wydarzeń tamtego roku, poparł powstanie koalicyjnego, niekomunistycznego rządu premiera Tadeusza Mazowieckiego i zmianę nazwy partii na Polskie Stronnictwo Ludowe.

 

20.10 – W roku 1921 obradująca w Paryżu Rada Ambasadorów ustaliła ostateczny przebieg granicy polsko – niemieckiej na Górnym Śląsku. Bytom wraz z większością swych obecnych dzielnic pozostał po stronie niemieckiej. Łagiewniki i Suchą Górę – przyłączono do Polski. Postanowienia weszły w życie w czerwcu 1922 roku.

 

21.10 – w roku 1928, po przeszło roku prac budowlanych, nastąpiła konsekracja modernistycznego kościoła p.w. św. Józefa w Bytomiu - Dąbrowie Miejskiej. Autorem projektu świątyni był znany bytomski architekt – Theodor Ehl.

 

22.10 – w roku 1848 w Bytomiu z inicjatywy Józefa Lompy, Emanuela Smółki i innych rozpoczął działalność polski Klub Narodowy, który stawiał sobie za cel równouprawnienie języka polskiego, wolność słowa oraz „kształcenie się narodowe mową i pismem”.  Niemieccy demokraci w Bytomiu (m. in. pastor Lippert i lekarz Schüring) poprali powstanie klubu i udostępnili na jego zebrania swój lokal – restaurację Briegera przy Rynku.

 

23.10 – w roku 1869 w nieistniejącej już dzisiaj bytomskiej łaźni miejskiej (przy obecnej ul. Wrocławskiej) obok działających już od kilku tygodni: basenu kąpielowego, łazienek i wanien, udostępniono dla mieszkańców miasta nowe atrakcje: łaźnię rosyjską, rzymską i prysznice.

 

24.10 – W roku 1932 uroczyście otwarto Górnośląskie Muzeum Krajowe (Oberschlesisches Landesmuseum), którego zbiory umieszczono w nowo wybudowanym, funkcjonalistycznym gmachu na Moltkeplatz (dzisiaj budynek Muzeum Górnośląskiego przy pl. Sobieskiego).

 

25.10 – w roku 1863 nastąpiło poświęcenie ks. B. Purkopa z Piekar neogotyckiej kaplicy p.w. Najświętszej Marii Panny i św. Józefa w Szombierkach (stoi do dzisiaj przy obecnej ul. Zabrzańskiej). Zbudowali ją mieszkańcy wsi  w dowód wdzięczności za uratowanie przed epidemią cholery. Autorem projektu kaplicy był bytomski mistrz murarski Johann Kowollik.

 

26.10 – w roku 1938 w III Rzeszy rozpoczęła się tzw. Polenaktion. Była to brutalna akcja deportacji Żydów – obywateli polskich z Niemiec. Z Bytomia wysiedlono do Polski w bezwzględny sposób ok. 150 osób, często mieszkających w mieście od kilkudziesięciu lat. Do  nadgranicznego Bytomia przywieziono też pociągami kilka tysięcy Żydów z całego Śląska, po czym nazistowska policja „wypchnęła” ich nocą do Polski.

 

27.10 – w roku 1872 oddano do użytku przebiegający przez Bytom, a użytkowany przez pociągi pasażerskie do dzisiaj, odcinek linii kolejowej Gliwice – Królewska Huta (obecnie Chorzów), zbudowany przez Towarzystwo Kolei Górnośląskiej.

 

28.10 – w roku 1883 w Bytomiu przy obecnej ul. Wrocławskiej rozpoczął produkcję doskonałego piwa, nieistniejący już, duży i nowoczesny jak na tamte czasy, browar firmy Hübner i Spółka. Od 1904 roku browar stał się własnością firmy braci Schüllerów.

 

29.10 – w roku 1982 zmarł w wyniku wypadku samochodowego na ul. Chorzowskiej w Bytomiu, śpiesząc na budowę kościoła św. Anny, ks. prof. Wacław Schenk. Od 1957 roku był cenionym proboszczem bytomskiej parafii Wniebowzięcia NMP, a równocześnie zajmując się naukowo liturgiką, wykładał na Papieskich Wydziałach Teologicznych w Krakowie i we Wrocławiu oraz na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie był kierownikiem katedry.

 

30.10 – w roku 1810 edyktem króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III dokonano kasaty czyli likwidacji prawie wszystkich zakonów w Prusach, a ich majątek przeznaczono na potrzeby państwa. W Bytomiu taki los spotkał  bernardynów, którzy stracili klasztor i kościół przy dzisiejszym pl. Klasztornym.

 

31.10  – w  roku 1905 zakończono w Bytomiu przy dzisiejszej ul. Łagiewnickiej budowę biologicznej oczyszczalni ścieków, uchodzącej w tym czasie za najnowocześniejszy tego rodzaju obiekt w Niemczech.

 

LISTOPAD

 

1.11 – w roku 1959 konsekrowany został kościół p.w. św. Michała Archanioła w Suchej Górze. Świątynia zaprojektowana przez architekta Jacka Olpińskiego w stylu funkcjonalizmu, budowana była przez osiem lat, w trudnym dla Kościoła katolickiego w Polsce, okresie.

 

2.11 – w roku 1845, budowana od czterech lat, pierwsza na Górnym Śląsku linia kolejowa z Wrocławia została doprowadzona do Gliwic. Rozważano wówczas możliwość skierowania jej do Bytomia, ale bytomska rada miejska pod naciskiem, obawiających się o swoje zyski wekturantów (przewoźników konnych), nie wyraziła na to zgody. Kolej dotarła do miasta po kilkunastu latach, ale Bytom zdążył już stracić pozycję głównego ośrodka okręgu przemysłowego.

 

3.11 – w roku 1894 w Poznaniu została założona organizacja Deutscher Ostmarkenverein (Niemiecki Związek Marchii Wschodniej), znany pod potoczną nazwą Hakata. Według statutu jej celem było: „umacnianie (...) niemczyzny na kresach wschodnich zamieszkanych przez ludność polską (...)”. Działała głównie poprzez wykłady, wydawnictwa i prasę. W ciągu kilku lat koła terenowe Hakaty powstały w miastach górnośląskich, także w Bytomiu.

 

4.11 – w roku 1705 ks. Marcin Gdesz, z zakonu premonstratensów z Wrocławia rozpoczął swą wieloletnią posługę w parafialnym kościele Mariackim w Bytomiu. Najpierw pracował jako wikary, a w latach 1712 - 1731 w charakterze prepozyta i proboszcza.

 

5.11 – w roku 1935 zmarł niespodziewanie w Atenach w wieku zaledwie 47 lat bytomski rzeźbiarz Thomas Myrtek. Obecnie uznaje się go za jednego z najzdolniejszych górnośląskich artystów pierwszej połowy XX wieku. W Bytomiu jego rzeźby („Uczeń” i „Uczennica”) zachowały się na fasadzie gmachu Zespołu Szkół Ekonomicznych przy obecnej ul. Webera.

 

6.11 – w roku 1883 Wyższy Urząd Górniczy we Wrocławiu zatwierdził konsolidację czterech pól górniczych w jedną kopalnię o nazwie „Heinitz” – na cześć pierwszego pruskiego ministra górnictwa. Po 1945 roku zmieniono nazwę kopalni na „Rozbark”.

 

7.11 – w roku 1953, po kilku latach prac, przekazano do eksploatacji „giganta polskiej energetyki” – Elektrownię „Miechowice” o mocy 220 MW. Podobnej mocy elektrownia stanęła w tym samym miejscu już w czasie II wojny światowej, jednak z polecenia władz radzieckich w 1945 roku została całkowicie rozmontowana, a jej podzespoły wywieziono na wschód.

 

8.11 – w roku 1932, po długich staraniach Związku Polaków w Niemczech oraz władz polskich, otwarto w Bytomiu polskie gimnazjum. Zaadoptowano na ten cel budynek siedziby likwidowanego w tym czasie polskiego wydawnictwa „Katolik”. Znajduje się on na rogu dzisiejszych al. Legionów i ul. Strzelców Bytomskich (obecnie Szpital Zakaźny).

 

9.11 – w nocy w 1938 roku, z inicjatywy władz nazistowskich, doszło w Bytomiu (podobnie jak w innych miastach III Rzeszy) do wydarzeń zwanych „nocą kryształową”. Splądrowano ok. 70 żydowskich sklepów w śródmieściu, spalono znajdującą się na obecnym pl. Grunwaldzkim synagogę, 370 Żydów uwięziono, a następnie blisko połowę z nich wywieziono do obozu w Buchenwaldzie.

 

10.11 – w roku 1918, na fali wydarzeń rewolucyjnych w Niemczech, w bytomskich koszarach 156 pułku piechoty doszło do rewolty. Zbuntowani żołnierze usunęli oficerów, a władzę w garnizonie objęła Rada Żołnierska.

 

11.11 – w roku 1920 w celi bytomskiego więzienia, do którego trafiła dzień wcześniej za agitację komunistyczną, znaleziono zwłoki Pauliny (Poli) Maciejowskiej. Była studentką Uniwersytetu Warszawskiego, a w Bytomiu pracowała w Polskim Komisariacie Plebiscytowym. Okoliczności jej śmierci nigdy nie zostały wyjaśnione.

 

12.11 – w roku 1844 urodził się w Wielkopolsce ks. Franciszek Przyniczyński. Na Górny Śląsk trafił w 1870 roku jako wikary w Królewskiej Hucie (dzisiaj Chorzów). W latach 1873-1886 wydawał w Bytomiu „Gazetę Górnośląską”, która jako pismo zbytnio propolskie nie cieszyło się w mieście większą popularnością. Tutejsze władze chcąc pozbyć się księdza - agitatora doprowadziły do powierzenia mu parafii pod Berlinem.

 

13.11 – w roku 1904 nastąpiło uroczyste poświęcenie kościoła p.w. Najświętrzego Serca Pana Jezusa w Szombierkach. Neoromańska świątynia, zaprojektowana  przez Wilhelma Wieczorka, powstała w ciągu dwóch lat przy znacznej pomocy finansowej hrabiego Hansa Ulricha Schaffgotscha.

 

14.11 – w roku 1697, na mocy reskryptu cesarza Leopolda, ziemia bytomska została podniesiona do rangi wolnego państwa stanowego, a jej właścicielom – hrabiom Henckel von Donnersmarck – nadano dziedziczny tytuł „wolnego pana bytomskiego”.

 

15.11 – w roku 1893 urodził się w Pakosławiu w Wielkopolsce Edmund Grabianowski –  inżynier (polski ekspert górniczy do komisji powołanej dla ustalenia przebiegu polsko – niemieckiej granicy), działacz sportowy (współzałożyciel i pierwszy prezes „Polonii” Bytom w 1920 roku) i oficer w trzecim powstaniu śląskim.

 

16.11 – w roku 2008 Prezydent Miasta Piotr Koj odsłonił przed gmachem Urzędu miejskiego pomnik ofiar terroru komunistycznego w Bytomiu. Pomnik, autorstwa Stanisława Pietrusy, powstał z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Bytomia. Nim znalazło się miejsce godne dla jego posadowienia, przez szereg lat zdeponowany był w bytomskim Muzeum Górnośląskim.

 

17.11 – w roku 1960 zmarł Florian Kozanecki – dyrektor polskiego gimnazjum w Bytomiu w latach 1936-1937. Został zmuszony przez władze niemieckie do wyjazdu z miasta, po tym jak bronił swoich uczniów przed złośliwą próbą przerwania egzaminu dojrzałości przez niemieckich członków komisji. Po powrocie do Polski, pełniąc podobną funkcję w komisji maturalnej w niemieckich gimnazjach, stosował te same metody jak niemieccy egzaminatorzy w Bytomiu.

 

18.11 – w roku 1952 odbyło się pierwsze spotkanie Sekcji Przewodników Oddziału PTTK w Bytomiu, której do dziś działającym, bezpośrednim kontynuatorem jest Koło Przewodników Turystycznych im. Antoniego Mizi. Pierwszym przewodniczącym Sekcji Przewodników został znany bytomski prawnik, turysta i krajoznawca – Zygmunt Kleszczyński.

 

19.11 – w roku 1808 z inicjatywy ministra spaw wewnętrznych Prus - Karola von und zum Steina, król pruski Fryderyk Wilhelm III podpisał rozporządzenie o samorządzie miast. Odtąd bogatsze mieszczaństwo otrzymywało prawo wybierania w miastach własnych magistratów oraz możliwość swobodnego organizowania spraw budownictwa, szkolnictwa, komunikacji itd. Reforma ta obok innych otworzyła drogę do rozwoju Bytomia w XIX wieku.

 

20.11 – w roku 1910 zmarł i został pochowany w Bytomiu ks. Carl Flöcker, wybitny biblista, wieloletni (1867 – 1910) katecheta bytomskiego gimnazjum klasycznego (obecnie w budynku gimnazjum mieści się szkoła muzyczna). Był nauczycielem bardzo lubianym i cenionym przez uczniów gimnazjum. 

 

21.11 – w roku 1762 został zawarty rozejm w Nowej Bielawie, który faktycznie kończył na Śląsku epizod wielkiej wojny siedmioletniej – trzecią wojnę śląską. Konflikt toczony między Prusami, a Habsburgami od 1756 roku nie ominął Bytomia, który przechodził z rąk do rąk walczących stron. Zawarty w lutym 1763 roku pokój w Hubertsburgu ostatecznie przyznawał prawie cały Śląsk Prusom.

 

22.11 – w roku 1896 proboszcz ks. Reinhold Schirmeisen dokonał uroczystego poświęcenia nowego cmentarza parafii Świętej Trójcy przy dzisiejszej ul. Kraszewskiego.  

 

23.11 – w roku 1976 ks. dr Jan Sossalla, w uznaniu zasług dla Kościoła, został mianowany prałatem. Urodzony w Królewskiej Hucie (dzisiaj Chorzów) ukończył bytomskie gimnazjum. Jako wikary katedry wrocławskiej prowadził we Wrocławiu msze w języku polskim. Przez wiele lat (1942-1978) pełnił obowiązki proboszcza parafii Bożego Ciała w Miechowicach, a od 1968 roku także dziekana dekanatu miechowickiego.

 

24.11 – w roku 1711 papież Klemens XI zniósł ostatecznie z Bytomia klątwę kościelną, którą na miasto nałożono w roku 1367 po zamordowaniu przez mieszczan bytomskich proboszcza i wikarego z kościoła parafialnego p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

 

25.11 – w roku 1460 rozpoczęły się w Bytomiu sześciodniowe negocjacje przedstawicieli króla Polski Kazimierza Jagiellończyka (był wśród nich historyk i kronikarz Jan Długosz) z reprezentantami króla Czech Jerzego z Podiebradów w sprawie przymierza między obu państwami. Traktat zawarto dwa lata później w Głogowie.

 

26.11 – w 1910 roku do Bytomia przyjechał cesarz Niemiec Wilhelm II – brał udział w uroczystym odsłonięciu pomnika Fryderyka II Wielkiego. Konny posąg króla wykonał berliński rzeźbiarz Louis Tuaillon. Monument został zniszczony na początku 1945 roku.  

 

27.11 – w roku 1920 – Reichstag uchwalił poprawkę do 167 artykułu Konstytucji Republiki Weimarskiej, która przewidywała możliwość uzyskania przez dotychczasową pruską prowincję górnośląską statusu samodzielnego niemieckiego kraju (landu) związkowego z własnym zgromadzeniem krajowym i obywatelstwem. Miało to duże znaczenie propagandowe wobec zbliżającego się plebiscytu.

 

28.11 – w roku 1982, na skutek wybuchu pyłu węglowego w kopalni „Dymitrow” (obecnie „Centrum”), zginęło 17 górników. Osiemnastą ofiarą był lekarz ratownictwa górniczego Jerzy Stanik, który już pięć lat wcześniej odniósł obrażenia w podobnej akcji na tej samej kopalni.

 

29.11 – w roku 1920  uruchomiona została Elektrownia „Schomberg” (po roku 1945 „Szombierki”), własność firmy Graflich Schaffgotche Werke GmbH. Projektantami kompleksu gmachów elektrowni byli architekci Emil i Georg Zillmannowie.

 

30.11 – w roku 1467 miało dojść w Bytomiu do rozmów między królem Polski Kazimierzem Jagiellończykiem, a deputacją czeskich możnowładców katolickich, przeciwników króla Czech Jerzego z Podiebradów. Wybuch epidemii w Bytomiu pokrzyżował te plany.

 

GRUDZIEŃ

 

1.12 – w roku 1881 z połączenia kilku kopalń i pól górniczych powstała w Bytomiu nowa kopalnia Karsten-Centrum – wtedy własność Donnersmarcków. Po II wojnie światowej upaństwowiona kopalnia, nosiła w latach 1950-1990 nazwę „Dymitrow”. 

 

2.12 – w roku 1869 nastąpiło otwarcie nowej synagogi w Bytomiu, zbudowanej w stylu orientalnym. Projektantem okazałej, dwuwieżowej budowli był architekt Freuding z Berlina. Bożnica została spalona przez nazistów w listopadzie 1938, a następnie rozebrana.

 

3.12 – w roku 1882 Hugo Blanheim otworzył w Bytomiu przy placu Cesarza Franciszka Józefa nr 6 (obecnie pl. Kościuszki) aptekę „Pod koronami”.

 

4.12 – w roku 1989, z okazji Barbórki – święta górników, do Bytomia przyjechał po raz kolejny gen. Wojciech Jaruzelski. Była to jednak jego jedyna w mieście wizyta w roli prezydenta Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, na które to stanowisko wybrał go tak zwany Sejm „kontraktowy” w lipcu tego roku.

 

5.12 – w roku 1927 roku na zaproszenie Theobalda Cieplika, w szkole muzycznej założonej przez jego ojca  - Thomasa w Bytomiu przy ul. Dworcowej, odbył się jedyny na Śląsku koncert Karola Szymanowskiego. Bytomski występ kompozytora uznany został za wielki sukces artystyczny.

 

6.12 – od XIX wieku na Śląsku, także w Bytomiu istniał zwyczaj (najprawdopodobniej pochodzenia niemieckiego) obchodzenia domów przez przebranego św. Mikołaja i obdarowywania dzieci słodyczami. Rozdawanie prezentów często poprzedzało przepytywanie ze znajomości pacierza. Świętemu Mikołajowi, na Śląsku  towarzyszyli anioł i diabeł (czasem też inne postacie). Za złe zachowanie można było dostać prezent-przestrogę w postaci kawałków węgla lub „oszkrabin z kartofli”.

 

7.12 - w roku 1851 poświęcono (nieistniejący obecnie) cmentarz bytomskiej gminy ewangelickiej, zlokalizowany u zbiegu obecnych ulic Kolejowej i Wrocławskiej. W uroczystości brał udział m. in. proboszcz katolicki ks. Józef Szafranek. W latach siedemdziesiątych XX wieku, po usunięciu nagrobków (jednak bez ekshumacji), ówczesne władze miasta zamieniły cmentarz w ogólnodostępny skwer.

 

8.12 – w roku 2005 zmarł w Monachium kardynał Leo Scheffczyk. Urodził się w 1920 roku w Rozbarku, maturę zdał w bytomskim gimnazjum przy obecnej ul. Moniuszki (dziś szkoła muzyczna). Chociaż ks. Scheffczyk nie był biskupem, a profesorem teologii na uniwersytetach w Tübingen i Monachium, to jego dorobek naukowy sprawił, że w lutym 2001 roku (jako jedyny w historii bytomianin) został podniesiony do godności kardynalskiej przez papieża Jana Pawła II.

 

9.12 – w roku 2008 zmarł w Bytomiu doktor Andrzej Świętochowski, znany pediatra i chirurg dziecięcy, w czasach PRL zaangażowany w działalność opozycyjną. Między innymi po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce, 13 grudnia 1981 roku wraz z żoną – dr Iwoną Świętochowską zorganizował w Bytomiu punkt pomocy rodzinom osób internowanych i uwięzionych.

 

10.12 – w roku 1948 zmarł ks. Johannes Wycisk, od roku 1926 do śmierci prowadził pracę duszpasterską w Stolarzowicach. Najpierw w latach 1926 – 1940 jako tak zwany kuratus zarządzał  kuracją (czyli placówką kościelną nie będącą parafią), potem był proboszczem erygowanej w 1940 roku parafii. W tym czasie wybudowano i konsekrowano w 1929 roku w Stolarzowicach kościół p.w. Chrystusa Króla.

 

11.12 – w roku 1929 zmarł w Bytomiu Paul Jaschke – nauczyciel muzyki w żeńskim seminarium nauczycielskim w Bytomiu (obecnie Państwowe Szkoły Budownictwa) oraz dyrygent bytomskich chórów. W latach dwudziestych XX wieku w uznaniu zasług otrzymał tytuł dyrygenta miejskiego.

 

12.12 - w roku 2008 kilkanaście minut przed północą Bytomiem i okolicznymi miastami zakołysał kilkusekundowy wstrząs, do którego doszło w kopalni „Centrum”. Tąpnięcie miało siłę 3,5 stopnia w skali Richtera i uznane zostało za jedno z najpoważniejszych w ostatnich latach. Wstrząs spowodował konieczność ewakuacji mieszkańców jednej z kamienic w dzielnicy Karb.

 

13.12 – w roku 1981, w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego, w bytomskiej plebanii kościoła p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego powstał tajny Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, który w kolejnych dniach inspirował protesty na terenie miasta.

 

14.12 – w roku 1922 zmarł Franz Hubert von Tiele-Winckler, dziedzic między innymi Miechowic, Mysłowic i Katowic. Zainicjował budowę kopalni „Miechowice”. Urodził się i do 1900 roku rezydował w pałacu w Miechowicach (pałac został spalony przez żołnierzy radzieckich w 1945 roku – obecnie pozostały po nim ruiny przy ul. Dzierżonia).

 

15.12 – w roku 1317 zmarła w  Temesvárze (obecnie Timişoara w Rumunii) królowa węgierska Maria – od 1306 roku żona Karola Roberta z dynastii Andegawenów. Była córką pierwszego księcia bytomskiego – Kazimierza.

 

16.12 – w roku 1577 urodził się Johann Georg Hohenzollern – pan Bytomia od 1606 roku. Na początku wojny trzydziestoletniej stanął na czele wojsk protestantów śląskich, występujących po stronie powstańców czeskich przeciwko katolickiemu cesarzowi Ferdynandowi II Habsburgowi. W rezultacie cesarz skonfiskował jego dobra, a ziemię bytomską oddał w 1623 roku Lazariusowi I Henckel von Donersmarck.

 

17.12 – w 1932 roku zmarł Georg Brüning niezwykle zasłużony dla miasta, nadburmistrz Bytomia w latach 1882 – 1919. W tym okresie Bytom wzbogacił się między innymi o wodociągi, sieć elektryczną, kanalizację, brukowane ulice, teatr, szkoły oraz szereg innych inwestycji. Został pochowany na cmentarzu „Mater Dolorosa”.

 

18.12 - w roku 1636 w Ratyzbonie Cesarz Ferdynand II Habsburg nadał Lazariusowi II Henckel von Donnersmarck dziedziczną godność barona cesarstwa. Umocniło to pozycję nowego (od 1629 roku) pana Bytomia.

 

19.12 – w roku 1996 bytomscy radni postanowili corocznie nagradzać stypendiami uczniów i studentów – mieszkańców Bytomia, którzy pochwalić się mogą wybitnymi osiągnięciami w pracy naukowo-badawczej, wynikami w nauce, osiągnięciami artystycznymi, kulturalnymi lub sportowymi.

 

20.12 – w roku 1896 ks. Teodor Myśliwiec, proboszcz parafii Wniebowzięcia NMP w Bytomiu, poświecił nowo zbudowany kościół p.w. św. Jana Nepomucena w Łagiewnikach Śląskich – obecnie dzielnicy Bytomia. Autorem projektu tej neoromańskiej świątyni był znany bytomski architekt – Paul Jackisch.

 

21.12 – w roku 1874 urodził się Gotthard Schubert, lekarz ginekolog. W Bytomiu mieszkał i pracował od 1908 roku. Przed I wojną światową otworzył w mieście, w budynku na skrzyżowaniu obecnych ulic Kolejowej i Batorego prywatną klinikę chorób kobiecych. Publikował prace naukowe, był przewodniczącym Wschodnioniemieckiego Towarzystwa Ginekologicznego. Zmarł w Bytomiu w 1939 roku.

 

22.12 – w roku 1921 zmarł w Bytomiu wieloletni proboszcz parafii Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – ks. Emanuel Buchwald. Był między innymi inicjatorem budowy kościoła p.w. św. Jacka w Rozbarku. W trudnych latach powstań śląskich i plebiscytu starał się przezwyciężyć nacjonalizmy i dążył do polsko-niemieckiego porozumienia.

 

23.12 – w roku 1956 ukazał się pierwszy numer tygodnika „Życie Bytomskie”, najstarszego powojennego czasopisma bytomskiego, nieprzerwanie wydawanego do dzisiaj.

 

24.12 – w roku 1926 w Bytomiu zostali aresztowani dwaj bezrobotni mieszkańcy miasta, którzy w wigilijny wieczór przed bramą ratusza na Rynku rozpalili ognisko i piekli na nim zdechłą wronę. Bytomska prasa spekulowała, że demonstracja ta miała zapewnić bezrobotnym spędzenie świąt w ciepłym areszcie.

 

25.12 – w roku 1745 pokój w Dreźnie zakończył drugą wojnę śląską (1744-1745), w której Prusy ponownie pokonawszy Habsburgów zachowały Śląsk wraz z Bytomiem.

 

25.12 – w roku 1937 odbył się w Bytomiu na stadionie miejskim im. Hindenburga (obecnie stadion „Polonii Bytom) towarzyski mecz między reprezentacjami piłkarskimi polskiej i niemieckiej części Górnego Śląska. Czas Świąt był jedynym wolnym terminem ze względu na rozgrywki ligowe po obu stronach granicy. Reprezentacja polskich klubów piłkarskich wygrała 4:2, a jej zawodnicy ponadto sześć razy trafili w słupek bramki przeciwników.

 

27.12 – w roku 1543 zmarł w Ansbach w Niemczech Jerzy (Georg) Pobożny z rodu Hohenzollernów. W 1532 roku (po śmierci Jana II Dobrego) objął on księstwo opolsko-raciborskie, w skład którego wchodził Bytom.

 

28.12 – w roku 1867 komisja budowlana magistratu dokonała odbioru pierwszej miejskiej sieci wodociągowej w Bytomiu. Wykonano ją z bardzo starannie łączonych rur żeliwnych. Woda dostarczana była do 44  hydrantów rozlokowanych w całym ówczesnym (zaledwie kilkunastotysięcznym) mieście oraz do poszczególnych posesji.

 

29.12 – w roku 1970, decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach, historyczny układ urbanistyczny Bytomia położony w centrum miasta, został wpisany do rejestru zabytków. Obszar ten w przybliżeniu ograniczają ulice: Katowicka (od pl. Kościuszki), Korfantego, Krakowska, Matejki, Piłsudskiego, Kwietniewskiego i południowo-zachodnia część pl. Kościuszki.

 

30.12 – w roku 1588 przybył do Bytomia, a następnie przez dwa miesiące w nim rezydował nuncjusz papieski Hipolit Aldobrandini – późniejszy papież Klemens VIII. Jego pobyt związany był z mediacją między dworem cesarskim i polskim.

 

31.12 – w roku 1962 zmarł w Bytomiu ks. Jan Szymała, od 1954 roku proboszcz parafii św. Jacka w Bytomiu. Był m. in. kapelanem w III powstaniu śląskim, pułkownikiem Wojska Polskiego, dziekanem I Korpusu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Jako proboszcz w Rozbarku reaktywował Towarzystwo św. Alojzego


Nasz serwis używa informacji zapisanych za pomocą cookies w celach statystycznych oraz w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb użytkowników.
W przeglądarce internetowej możesz zmienić ustawienia dotyczące cookies. Dowiedz się więcej na stronie polityka prywatności.